f

Wt .' JP^'»»^- T' . ^■»

., ■■^^■■4

t^

HERMANNI BOERHAAVE

PHIL. Ef MID. r>. INST. COLLEGII PRACT.

BOT. ET CHEM. PROF. IN ACAD. LVGD. BAT.

PRAES. COLL. CHIR. SOC. REG.SCI ENT.LOND.

KT ACAD. REG; SCIENT. PARIS. SOD.

PRAELECTIONES ACADEMICAE

IN PROPRIAS

INSTITVTIONES REi MEDICAE

EDIDIT, ET NOTAS ADDIDIT

ALBERTVS HALLER

VoL. iii.

LIEN. HEPAR. RENES. MUSCULI. CUTIS. NUTRITIO.

gottingae,

APVD ABRAM VANDENHOEC^, ACAD. TYPOOR. MDCCXLI.

L.

VIRO CLARISSIMO

D. lOHANNI GESNERO. i

CANONICO CAROLINO

PHYSICfiS ET MATHESt FROEESSORI»

VETERI AMICO,

AXEERTVS HALLER.

/[/fuitis modis hoc mmufculum 'Tibi deheo CariJJime Amice, 7u nafci vidifti hanc opellam, quando communem Praecepto- R£M cum ifoluprate maxima, fed majori cum emolumento noftro, has ipfas fcholas ornatlffL" mCy & cum indicibili quadam fuavitate^ prae- legentem audivimus, 1u eos tpfos tunc uherri- mos confignafti codicesy quos magna mea cum utilitate, & utifpes efty nonfine publico meden- timn commodo mecum communicaftiyfideles,& propria verba, ipjumque os quafi P k, a e c E- PTORis referentes,

Sed neque hoc folumy etfi multum eft, iTibi debeo. Te Parifiis, quamdiu per valetudinem luam licuity egregium lahorumfociumfum ex" pertus 9 quem communis Patria inter exteros cariorem redderet, cum etiam absque dulctJJi?no Patriae nominey quae una omnes caritates con" ple^itur, ipfis tuis virtutibus amabilis fuijfes, Deinde Bafileae fimul audivimus Iohan- nemBernovllivm, culy & dignijjimis

X ^' filiisy

filils^Helvetta nofira ddet^quod m ultimo orU ente noviim nomen innotuerit Sinenfibus, Ibi cepitnafiialtermn, quodparo^ opus botanicum, Huic ex itinere illo,permagnam Helvetiae par^ tcmTe dod;ijJimo comite abfiluto^primas lineas circumfiripfi. Hoc 7u mjjis mufiis, licheni^ bus, & quidquid in re herbaria difficile efi, tum pulcherrimis plantis in Rhaetico itinere le^is, ita adjuviftiy ut nomen Tuum cum rarijjimis ftirpdms ubique conjunilum ftt adpariturum,

Multa fum adeo in me merita lua, quae

humanitas Tua, & qui Tibi etiam ignotos dc"

vinciebat, amabilis candor miris modis auget

lis enim debere volupe efty qui neque arroganter

nos docere:, neque, quail ex numerato, congiarU

um clargiri velint, fatentefvejubeant debitores

accepti reddere rationem. Verum0i^l Ttbi

decedet per eam Tuam modeftamxomitatem

Fublicum ecce teftimonium, quodgratus, &

tubensy &fincerus offero, Haec caufa fuit Te

adloquendi : MunufcuU enim levitatem novi,

cuius mtnima pars mea eft, Sed eft tamen ob-

portunus locus coram plurimis, quos nomen

BoERHAAvii promittit, le^oribusy de Tuis

in me meritis noftroque amore non privatutn,

neque obscurum ponendi monumentum, Vale

& fruere tali corporCy qualis Tibi eft animus»

Dabam IV. Martii MDCCXLL

ItA Wi: Wi

7/»^ Vfi^ ^M^

pag. i

CIRCUITUS SANGUINIS-

§. cccv.

ij ubclavlas ] Id nomen inpolitum eft a claviculis, (a) fub quarum tegmine defenduntur in homine,qui eredtus graditur. In brutis vero animalibus,quae pendulo col- lo gradiuntur , liberae meant (b) ad artum

fupe-

(4) Clavicularum princeps utilitas eft fcapulas a medio peftore removerc, ut liberiores motus, ii per ampliores circulos, manus peragat. Inde concef7aeanimalibus,quae manu vel feriunt , uti Urfus , vel cibum continent , ut fimia , &: genus muriaum» vel terram fodiuat uti talpae , caftores &c.

(b) Arteriarum fubclaviarum origo diAa eft ad CCXXXI. nou d. Rami & progreffio non hujus funt loci. Vide £v5TACHium

T; XXVI,

r^m. III, A

2 CIRCUITU3 SANGUINIS.

eriorem arteriae. lis tamen animalibusj quae artubus anterioribus ad cibum fumen- dum utuntur , iisdem claviculae a Natura concefiae funt, fimiae , urfo, fciuro,gliri domeftico & montano &c. Eadem etiam collum 5 uti homo , breve habent , & €re6ta , vel clunibus infidentia , cibum ca- piunt,

Manus ] Per manus fere aeque fapim.us , ac quidem per oculos(r). Manus enimin- ftrumenta nobis fabricant, quibus ad na- turae cognitionem inftruimur. Eae nobis ad coelum perveftigandum telefcopia pa- ranr. Eaedem ad minima corpora cogno- fcenda microfcopia expoliunt. Quare, cum ad multiplices, & fubtiles, & expedi- tas adliones eas fufficere oporteat, neceiTe fuit, ut mobiliffimo fanguine, & aglliter moto, expedite irrigarentur Jdeo fadtum eft, ut omnium primae poft caput, a pro- ximo corde fanguinem accipiant. Hinc calor in manibus , & palmarum facillimus fudor.

§ CCCVI.

OJfa) Omneos, excepta fede, quae li- gamenta recipit, & excepta capfula , (a)

quae

(c) De manuum utilitatibus atidi philofophan- tem Galenum de Xjf. p^rt. L i. tere toto, anatomice vero explicantem A l- BiNUM de ojjib, corp. hum 5.'?. {a) Periofteum non obducerc cartilagineas of- - - fium particuks, quae fuper fe invicem moventur, commuuis eft fententia Wins-

Low :

CIRCUITUS SANGUINIS. 3

quae articulationem continet , obducitur Perioiteo. (^) Id eft rcte vaforum rubro-

rum ♦ ■ . Low. tr. chs osfrais.n. 61. &c. Verum in foetu , ad eam ipfam fedem , deraon- ftratur ( N e s b i t. hum. ojieog. L. i . p. 8.) atque ex eo per majufcula foraniiqa , in naturam cartilagineam vafa defcendunt , iprimum di6ba R u y s c h i o Adv. 1 1 1 , n. IX. Inde fit, ut remoto Periofteo carti- lagines 6c epiphyfes ab ofTe facile diflbl- vantur Monro of the hones. Super ca- pfas .autera articulatorias cotitinuari perio- ftea, idem in tenerioribus non difScile eft vifu, Nesbit. 1. c. p. f. atque dudum vidit Clopton Havers /. c. Difc. i. p. 17. (b) Periofteum fit membrana vera, fimplici, & alba, [conf. CloptonHavers Difc, I, Nesbit. &c. ] fuper quam fibrae tendinum absque ordine difperguntur. Repletione fafta, in Periofteo adparent vala innumerabilia , varie reticulata RuYscH. Epift. V, T. v. f. I. in tibia, f. 2. in patella, Jdverf. 11. T. iii. f, 3, in acetabulo, T. n. f. 5. in fterrio, Ad- 'verf. III. T. 111. f. 8. in humeroj £- fifi. VIII. T. ix. f 10, in ofliculis tym- pani, A L B I N. icon. ojf. foet. ic. clxii. in ofi!e frontls. Ab ea membrana in ofiiS naturam ubique fe demergunt pedicuii, «quorum multos pro tendineis liabuit Havers ofeolog.ip. 20. vafa vero utri- usquegeneris efledemonftravitlMoNRoo. of the bones p. 4. Ea vafa fe demittunc in intervalla fibrarum & laniinarum. Kempe, uc brevitcr oirium fabricam A i rcpe*

4 CIRCUiTUS SANGUINIS.

rum innumerabilium , arterioforum , ve- noforum. Ex iis vafis , arteriolae minores fanguinem ad interiorem olfis fabricam & lamellas deferunt , per poros, qualfes in o-

mni

repetam„Ofla omnia fiunt eleracntister- reis BoERHAAVE /4phor. Traci. xxi. ad- unatis in longa nlamenta, quae cum fui fimilibus longiflimam fibram ofleam camdemquc anguftiflimam efliciunt. Fi- brae vero, in multis oflibus, parallelo fi- tu efficiunt membranam oflfeam , five la- minam , in cranio facillime feparabilem. Laminae exterius intcgrae Gagliardi Olff. 1. interius ad medullae fedcm rcti- culatae, aut in fpongiam intricatac^oflk N tota efficiunt, id. Obf. 6. j. 3 Intcr fibras parallelas , interque laminas inter- valia inania funt, in longitudinem por- re6ia, 8c ^ailcla ofleis fibris A L b i n. de o£i6. foet. v. g. t. 3 4. f . In adultis vero priora intcrvalla ita arftantur , effufb circum fibras ofleo fucco [ Malpi gh. poflh. p ft».] ut pun£torum,& pororum fpccie fuperfint j dum ca intervalla, quac laminjs interponuntur , in exterioribus oflis partibus & ipfa paulatim evancfcunt, in interioribus vero confervantur , lami- nasque interrumpunt. Vafa itaque per intervalla fibrarum admifla, & in ipfis, Sc in laminarum intervallis per longitu^ dinem oflis mcant , atque effundere cre- duntur fuccum illum ofleum, diftum Malpighio iri pofth. 1. c &Gagii- ARDo 1. c. c. i. Obf I. qucm intra va- fa fluentem cultri apice percipi poflead- firmat Robirtvs N&fBiTc L c. p^ tSc

GIReUITUS SANGUINIS 5

mni minima fede offis reperiuntur. Ea cera Ruyschi ana repleta , in primo po- rorum aditu materiem recipiunt , & proti- nus exilitate fua evanefcunt. Eae ipfae ar- teriae , ea ratione, quae in cranio dida e(l , dclinunt in venas,quae ex offis conpage ad venofum rete pcrioftei redeunt. Verum praeter haec ipfa a Periofteo vafa, alia funt in offibus fiftulolis multo majora. (c) Ad

cxtre-

(c) Videtur in fermone Praeceptoris, ex lapfu procul dubio difcipuli, noo efle fbllicite diftinftum inter vafa medul- lofa , quae in medio oflc per proprios tu- bulos fiflulam adeunt, & vafa circaepi* phyfes. Hacc quidem in extremis ofll- bus majoribus, parant fibi foflas majores [conf a^YSCH. Adv. III. T, 1. f. 8. cum fceleto Cowperi] admodum con- ipicuas, fed breves, cum in iis locis fl- j^ula nulla flt, Sc poft unicam ofleam cruftam feqaatur textus fpongiofus [ R v- yscH. The/. V. T, 11. f. i.] Ex iispu- teis brevi vta, ramuli exigui, per inter- valla flbrarnm oflearum in textum cellu- lofom penetraot,atque fuccum ibi crum- tum, paulo liquidiorem medulla, feccr- nunt. Atque ofla quidem difformia,noii cylindroidea , neque flflulofa, hujus tan- tum , & prioris generis [ not. b. ] vafi tccipiunt. In flflulofis autem, non ex- tremis, fed penc mediis, obliqui tubuli iunt,qui trunculos vaforum mayufculos raro icorfim [conf. H a v e r s Difc. III. & Wim- fLOV. I. c. 8j.] plerumque conjunftos arteriofos 6c venofos deducunt ad fiflu- lo&m o0ium caveam: {equeates fltum A I com-

6 CIRCUITUS SANGUINIS.

cxtremitates nempe oflium majorum fora» mina ampla effodiuntur , quae non ad la- mellas ducunt unice fuas arterias', fed in i- pfam fiftulam interiorem oflis , ad medul- lae fedem. Ex ea majori arteria rami na- fcuntur in rete intricati , qui efficiunt Pe- riojleum internum ^ limile externo, ex va- iis fadtum innumerabilibus, quae medullam generant. Quod de fanguine earum arte- riarum fupereft, id per proprias perioftei interni venulas congeritur in venas majo- res, quae cum arteriis per obliquos oflium canales in magnos venarum truncos redeunt. Atque adeo fanguis duplici via in circulum per offa movetur. Aiia nempe eft ex ar- teriolis externi Perioftci in poros , & natu- ram oilium. Alia eft per tubos extre- morum oflium majores in fiftulam recon- ditam , quae in offium parte interna eft , & quae ea via migrant arteriae , nihil ex- hibent telae ofleae. Exemplum dilucidum in cranio eft , fi Cerebrum ponas pro me- dulla. In eo exemplo pericranium , & ob- pofita dura membrana cerebri , vices ob- cunt externi Perioftei , & pcr minutos ra- mos fanguinem ad interiorem telam fibra- rum oflearum ducunt. Pia mater autem frit Periofteum internumj cujus arteriae,

Ca-

commodiorem ; inde adfecndunt in ^t- more , radio , cubitoque , obfervante M o N R o o 3 dcfcendunt: vero in huroero tibia & fibula. Hujus generis vafa fin- ^ula fere unum os majus accipit , & ex lis ipfis vafa meduUaria oriri viden- tun

CIRCUITUS SANGUINIS, 7

Carotides internaecerebrum five medullam fecernunt, per magnum foramcn in cranii interiorem caveam delatae.

Membranas) Eas, [e) quotquot funt^ demonrtravit Ruyschius, elle exteriu^ tegmen, quod ab arteriis abfcedit.

MufCH'

\d] Medulk faccuiorura adipoforum congcries eit, per quorum intervalla, 8c membra- nulas, arteriae & venae numerofiflimae repunt, omnino uti per celluloram fabri- cam /a qua folida fabrica meduUae parum differt, uti exigua etiam efi: diverfitus medullae ab adipe. Efle vero internuin Perioflieum , veram , & diverfam a fac- culorum tunicis membranam, idquideni rontra MoNRoo, Havers Di/c. III. 8c plerosque au6torcs negat Nesbit. 1. e. pofl: RuYsCHiuM AdverJ. IL. p. 5». atque adeo vafa per poros internos adre- pentia ad fibrarum intervalla, difta MoN- Roo & WiNSLOwo 82., omnino ex- cludit , quae aliunde , quod oflis facies medullam continent non levis fit , fed tra- bibus intricatis undique cellulofa, vix vi- dentur demonflirari pofl^e.

[e] Membranae funt plana fafta ex fibris varic fe fecantibuSjConnexis intercedente textu cellulofo, & ex innamerabilibus vafis fan- guineis, minorumque generum variis, quae quidem in plerisque corporis huma- nis membranis magnam partem totius fabricae eflicere demonftravit Ruyschius, cum ab antiquis exfangues, ^ fpermati- cae vocarentur.Membranas vero ficri a de- pofitis invoiucris arterioIarura,non efl: pro» babile, repugnat robur „ magna ratio por- . A 4 , tionis

8 CIRCUITIS SANGUINIS.

Mu/culos ) Eorum totam molem effici- unt nerui , qui arteriis continui funt , fCCLXX. CCLXXXIV. &c.) arteriae Iplae , venae , pinguedo , quae ex arteriis eflunditur , & fibrae diaphanae , nervorum foboles CCCCCXL.; (/; ut manifeftum iit, totum mufculum cum arteriis conti- nuitate fubftantiae fuae conjungi.

Jdipem] Oleum pingue , una cum fan- guine via , per arterias oberrat venafque, & ubique in corpore humano miftum cruori reperitur» Adeps autem extra viam circu- lantis fanguinis, foras adcumbit valis arte* riofis & venofis , efFufus in folliculos. Nem- pe , in ea ipfa fede , in qua arteria reflexa in venam mutatur , adjacet arteriae g) fac- culus coecus, in quem id omne, quod pi- grius eft , & diredtionem motus difficilius fervat, ex legibus hydraulicis deponitur, dum interim , quidquid folidius eft, motus- que accepti tenacius , per axin arteriae iter urget , & in venam redditur. Verum ni- hil tenacius eft oleo. Ex ea theoria non dif- ficulter perfpicitur , quare obefitas homi- num in inmenfam moiem excrefcere pof- lit? depofita nempe in folliculos minime refiftentes materia pingui , & adgeftione cu- mulata. Deinde quare folus motus mu- fcularis obefitatem minuat? abrepto olco

a

tionis vere membraneae ad yafculofam lo dura Matre» in aponeurocicis membranis, » cxemplum Amnii , & Allantoidis , in quibus vafa nondum demonftrata funt.

/] Vide eumdem locum.

f ] Vidc hacc omnia CCGXXXIII.

f.

CmCUlTUS SANGUINIS. 9

a rapida vi fanguinis celerius moti, &prae- tervedo coeca adipis receptacula. Por- ro quae ratio exhiberi pofHt, cur macilen- tis plurimus, obefis pauciffimus fanguis lit, Vidit certe cum LEEuwENHOECKro BoERHAAVius , in bove non obefo difcif- fum mufculum fanguine rnanafle,cum nihl- lo exilior caro, de ove pinguiffima fumtz, nihil cruoris fe£ta ortenderet, & continua pinguitudinis malla efle videretur. De- nuo, cum aratoris equi macilentos mufculos fumo indurailet Bop rhaavius , difle- cuit particulam , microfcopium adhibuit , rubrum aliquid vidit, & praetcrea nihil» I- dem cum parem curam adhiberet faginati bovis obefiC carni,eodem microfcopio, me- ram pinguitudinem, & vix quidquam ru- bri coloris vidit.

§. CCCVII.

l^inem ] (a) Quia ubique ea phaenome- na obfervantur, quae experimur nafci in

iis

( *] Hacc tota demonftratio pertinct ad quaeftio- ncm „ num omnis (ecretio fiat per fol- liculos? De ea diarum efl: CCLVII* Ra- tionesPRAECEPTORi s optimi ad eum fincm rcfpiciunt , ut demonftrct , ubique ad extremos vaforum tcrminos dari mcm- branas undiquc claufas , cavasque. Vcrum, ni failor, tota dcmonftratio unicc cvin- cit „ ubique in corpore humano vafts cif' cumponi folliculos adipofos qui alicnif ^iepe humoribus turgeant,atque rotundn ^ccie fiant conipicui.

10 CIRCUITU5 SANGUINIS.

iis partibiis corporis humani, de quarurri glandulofa fabrica aliunde conftat,

Lympbaticum"] Certum eft ubique liquo- rem limpidum lecerni. Verum , quod qer rnachinam glandulofam paretur , id fere u- nice ex morbis demonftrari poteft»

Penas ] Sicque materia redditur fanguini, ex qua iidem humores, ad deftinatos ufus , fecundo fecerni poftunt. , Anafarca] ita vocant colleftionem a« ,<|uae , efFufae in eam kdtm , in qua fanis hominibus fola pinguedo efFunditur, nem- pe in fabricam cellulofam Ruyschu. Cum vero ubique in corpore humano Hy- drops oriatur,demonftratur, in omni par- ticula corporis humani machinulam* glandu- Ipfaai qRq 5 ex qua oriatur vafculum Lym- phaticum (h),

f^enae'] Demonftrant experiraenta. Liga- tis enjm venis rubris intumefcunt (c) vafa Lymphatica, & confpicua redduntur, dum retinetur eorum vaforum liquor, qui folc- bat in venas eftiuere. Jucundum experi -

men-

:[b~\ Unicedemonflratur, fabiicam c^llulofam h- bique vafis circumponi. Subitum ccrte Hydropem facit injedia arteriae Aortae aqua, qua omnes internae, & externae corporis cavitates diftenduotur aequabili- ter, mufculi contrahuntur, tumet abdo- men, repletur omentum, inflatur cutis undique, riget mefenterium, Pericar- dium denique & cerebri ventriculi, 8c quidquid eft cavearum turget undique. Verum nihil indc conficitur pro folii- culis. [c] Not. s.adCCXXII:

CIRCUiTUS SANGUINIS. ii

mentum eft , quod in vivo cane, adftri- ^a vena Cava , fieri poteft. Primus au- ftoreft LowERUs (d)^ verum in eo lapfus €ft, quod omnem hydropis fedem fecerit in vafis lymphaticis , quae fententia in ea una fpecie mali vera eft, de qua Hippo- CRATES fcripiit.

Fijlulofa ] Liquor copioliilimus , neque purulentus neque fanguineus , efHuit ex ulceribus fittulofis, quae ad periouea ufque penetraverunt- Qiando Chirurgus fontem manantem homini inurit , ftatim quidem fanguis promanat, altero vero , vel tertio die, fola lympha f^l , ut adpareat Vafa Lymphatica ea in fede fuiffe.

Hydatides'] Ita vocamus tumores rotun- dos, pellucidos, fados tenui membrana , quae aquam continet. Neque videtur ob- jici polTe, meras efTe vaforum lymphatico- rum variccs , quae certe claufam fphaeram nunquam fingerent (/}, ut fuperfit, et-

iam

f/] T>e tfjotu Cord. c. II. p. 11 9. feqq. Modefla vero corollaria deduxit , atque omnino negavit, omnem a vicio venarum Lyni* phaticarum hydropem oriri.

[«] In vafis nempe minorum generum. Arteria rubra & a coagulato thrombo offarcitur, uti P E T I T u s docuit , & a contraftione fabricae mufcularis, uti Morandus: inde fit ut haemorrhagia arteriae noa maximae fponte fiftatur. Verum arteriac minimae elatere deftituuntur, Sc vehunt liquores non coagulabiles.

[/J Vide refpondentem ad hr c argumentum RuYsCHiVM, & adducentem hydati-

des

Tz CIRCUiTUS SANGUINIS.

iam prius adfuifle cava fphaerica , fed invi- libilia, quae morbofa mutatio confpicua reddiderit. In utero generantur frequentia. Hepar omne vifum eft in ampuUas abiifle audore Ruyschio.

Phlyciaenae ] Tumores longi , ampullofi pellucidi, lympha pleni 3 verae vaforum Lymphaticorum varices , aut aneurysmata (g), In oculo non rarae funt, & coecitatis metum faciunt. Juvenis ftudiofus Boer- HAAuiUM convenit, de vifu fervando follicitus, Adhibuit microfcopium , tMdit trteriolam fuper pupillam extenfam , quae turgebat aneurysmatibus hujus generis. Ergo fufpenfa manu vafculum acu fuftuht, & conpupugit, effluxit aquaealiquantum5& fubito fanitas oculo rcdiit,

Scabies] Puftulae (h) exiguae, fub epi- dermide latentes , plenae acri ichore, quem laceratae efFundunt , conjundtae cum infu- perabili prurigine. Nempe vafa fubcuta-

nea,

deas pkcentas , ubi nulla glandularum fu"» fpicio. CCLVII. CCXLVIII.

[^g"] BoERHAAVE defa6ric.glandul.-p.i6. 17, defcribit tumorem lymphaticum maxi- mum. De conjundivae hydatidi- bus confer S. Y v e s malad. des yeux p. I 54. Verum haec nihil ad glandulofum fabricam , funt enim manifefta mala fa* hricae cellulofae.

t^3 Videtur Praeceptor pro glandulis con- cludere ex ea nota fcabici „ quod acer li. quor in cavo undique tcrminato conti- neatur. Id deraonftrat, fi fatis certum eft , undique dari in cutc folUculos. Sed vide haec ad CCCCXXII. CCCCXXIV

CIRCUITIS SANGIUNIS. ij

fi6a 5 quae fub epidermide lataerant mini- ma , nunc mole aucta confpicua eminent ^ & eroduntur ab acri veneno, vel ab iplis, ut muhis vifum eit, vermibus, de quibus Redum fij vide. Illuftrat morbi iheo- riam aqua falfa , quae ab admotis caufticis fub epidermidem effunditur. Ex Scabie , ii eroferit reticulum Malpighii, magna fymptomata oriuntur. Si cutem adtigerit, Lepra eft^ Si panniculum adipofum,rjatus eft truculentus morbus, lepra Arabum , Indiae , Arabiae , Aegypto , Palaeftinae , familiaris

Granula) ;^fitAa^«t/, hordeola , frequens morbus in fuibus. Sphaerica funt granula, hordei mole, ceracea materie plena, quae prlus , dum integra erant , oleo repleban- tur (^♦)Eos ipfos foUiculos arsRuYscHi a- NA demonftrat» Injicitur per arterias ma- teriaceraefimilis, replentur penitus arte-

riae

fi] Et CEstONi in aliquot difT. quanim cx- traftum vid- in Giorn. de Letterat. Vol. IX. Adde locum, in quibus agit Re» D u s de vermibus cutaneis animalium , de anim. intra anim. p, m. 5$. 8c feqq. a4 quae adjici poteft Vermis Medinenfis, 8c Chique Americanorum. Si enim ma- jora aniraalia in cute fedem fibi parare norunt > quid intercedit, ne minora ibi nidulentur , pariant , viftum quaerant. Scabies certe pediculorum copiam fequi- tur , & fanatur mercurio , qui animalia necat. GioRN.</e Letter.XIX.p. 75- .Verum demonftrat urticatio , £c caufticorum virtus , fjmilia mala oriri pofie ab acri li* quore infuib) Sc irritatis nervUli*.

14 CIRCUITUS SANGUINIS.

riae cutaneae, & cellulofa fabrica cuti fub* jeda in panni ruberrimi fimilltudinem tin- tta tota turget (/ ) j infarta ceraceo liquo^ re, qui ex arteriis efFufus eft, Erant ap- penfi angalo infiexe arteriae rubrae folli- culi , in quos oleum prius dcponebatur , nunc vero cera fibi viam fecit. An iimiles in arteria flava aut IymphaticafolIicuIi?fen- fus noltri nihil definiunt.

Floga'^ Reliquum , quod pef arteriam advedlum eft, esbalat , vaporis fpecie, qui partim effunditur in cavitates corporis hu- mani, partim extra cutem volatilis abit.

§.CCCVIIL

Defcendentem'] Ex eo prima eft origo Coronariarum , deinde Pericardiacae {a )^

porro

Xy] Bulbc-; efTe pilorum, veres nerape adipis folliculos, videtur ex defcriptione Sal. Aj.'& 1S.KT i quaejl. ■med.'^. ^^»

[/] Conf. CCCCXVI. Aqua vero, & aquei hu- niores absque ullo labore eumdern expe- rimenti fuccefTura, aut meliorem red- dant. Demonftraat patulam , 8c facilli- mam,viam ex arteriis in foUicuIos adipis, pro giandulis nihil faciunt.

[<»] Arter ias Pericardiacas proprias, fed non per- peruas, duas novi. Anteriorera ,finiftram, ex truaco arteriae fubclaviaejtrans arcuni aortae cirea vafa Pulmonalia du^lumque arteriofum difperfam. Pofteriorem, dex- tram , ex fimili fede fubclaviae proxime truncum cbmmunem,pofterius inter ve- mm fme Papi 8c Bronchum dextrum ia

Glan-

CIRCUITUS SANGUINIS. 15^

porro Mediaftini (^) arteriolae prodeunt. Teneri vero debet , in cjorpore humano u- nam efTe arteriam , in brutis vero pendulo Collo gradientibus alium dari truncum ad- fcendentem, alium dcfcendentem : atque re- ^lifiime hanc verit^tem contra Bidloum adreruilfe Ruyschium (c), intercojlaks^ Oriuntur ex Aorta f i) ad

redos

Ckndulas Sc Pericardium difperfam. Aliae vero, communes, adfunt perpetuae. £s Mammarii iiKerna,quae lamus efl: fub- claviae, provenit mediocris fcrteria, quae cum venula, & nervo Diaphragmatico ad Diaphr^gma defcendit,adjaceris utrin- que Pericardio. ( conf. Ruysch. Epifi, II. T. 11. f. 4. A. H.) Ea in transitu ra- muios dat Pericardio L c. , maxime ubi Diaphragmati propior eft. Quod prae- tfcrea a Thymicis arteriis variis , & ['hre- jiicis (RuYsCH. 1 c. B. B.) & Intercofta- libus (RuYscH. ib. p. 21 ) Sc mediaflinis i.c. D.D.fiirculos accipit, Sc a Bronchia- libus.

Xhl Ea ipfa ex Mammaria aut fola, aut cum thymica conjunfta prodit.

[/] Conf. CCXXXI. Verum omnino notsndnni eft, ne in cane quidem truncum adfcen- dentem , & defcendentem , vere adelfe , fed duos ramos ex arcu aortae exire,quo- rum alrer alias folam fubclaviam iini- • flram efficit, alias cum ea Carotidem €jus lateris. Dexterior Jiumano trunco innominaro fimilis eft.

\d1 Arteriae tntercoftales funt duorum generum. Sup^ior Iraercoftdis arteria oritur ple- xum^ue e regione Thjroidisae ? cx Sub-

clavia ,

i6 CIRGUITUS SANGUmiS.

clavia, defccndit retrorfum cum nervo intercoftali , ad originem coftarum. Ali- quando & fupra coflam primam ramum vertcbris exhibet. Praeterea ad unum, duo, tria. quiituor , intervalla coftarum, uti reliquae, diftribuitur. Hanc arteriam nuUam efte contendit Garengeotius Splmchmlog. p. 597. 6c confeatientem habet iconem Eustachii T. XXVI. Verum in feptem continuis cadaveribus adfuit perpetuo , atque limiles funt ob- fervationes Waltheri 1. c. & Wins- Lowi traite des arter. III. n 104. In lcone Cowperiana exftat fub nota 1 9. dextra lateris. Intercoflaks inferiores , II. 10 9. 8. ex trunco defcendente Aor- tae , retro Pleuram , in cellulofa fabrica Aortam cingente , exeunt per paria , ad angulos plerumque recSlos Eustach. l. c. 8cc. Eaedem proxime vertebras ramum non minimum exhibent fpecui vertebra- rum, a quo furculi duo in arcum coa- jun£ti proveniunt , qui durae matri in- cumbunt WiNSLOW. 119. alium vero ad dorfi mufculos. Truncus Arteriae ad curvaturam coftarum filfuram inferiorem ingreditur, §c inter intercoftales mufcu- los Eustach. ic. ad antcriores ufque cartilagineoscoftarum fines venit,ibicon- iun^us Mammariarum furculis R u y sc h. Epift. 11. T. 2. f. 3. DDD. Thef IX. n.19, uti de venis dicetur not. m. Princcps e jus ramus , ex media coftac fede ad exterio- res mufculos penetratEusTACH. T.XXfV; Reliqui ad Pletiram , mufculos interco- ftales, lumbares, vertebrales, coftasquc abeunt Vide divifionem , inter mufcu- los parallelam , & in periofteo coftarum,

RUYSCH.

CIRCUITUS SANGUINIS. 17

re£los angulos , atque iBde per crenam co- llarum periofteo teftae antrorfum meant. Non per Pleuram ambulant, verum intcr Pleuram, atque Periofteum coftarum (^) , in cellulofa fabrica. Demonftrat R u y- scHi us, infumi eas arterias in mufculos in« tercoftales , Pleuram , cartilagines cofta- rum , ipfam denique cutem , quod jam fuo tempore perfpexerat Eustachius (/^, cui quidem , nifi artem replendi vafa cal- luiflet, nunquam licuiflet ea cum minutis- iima diligentia ramos venae line Pari per^ fequi fg) ,

RuYscH. Thef.l. T. 3. £5. Superior Intercoftalis cum inferioribus conjungi folet , hae cum lumbalibus, utraeque cum fpinali (CCXXXII. t) Accedit adfinis a- liquando Intercoftali fuperiori arteriola , quae a Thyroidea recondita prodit , & glandulis bronchialibus , mediaftino po- fteriori , unique & alteri intcrvallo verte- brarum furculum exhibet.

[e] RuYscH. 1. c. f. I.

[/] Nempe de venis , quas anterius ramos ad cutem exhibere, conjunftos mammariis, docet Antigramm. XVIIl. p. 30B. edit. Venet. porroque tum pofterius ramos da» re per mufculos dorli ad cutem prore- pentes p. 309. tum anterius fubcutaneos furculos emittere, qui cum Thoracicis ex- tcrnis conjungantur 1. c.

£f] Vidc tamen Eustachium hanc ipfam Intercoftalium cum mammariis commu- nicationem defcribcntem ex Galeno l c. p. 310,

Tomi m. 13

i8 CIRCUITUS SANGUINIS.

Circumdu^io ] Mirum videri poteft (h) , toti organo refpiratorio , interiori , & exte- riori, vifceribus, membranis , mufculis , pro communi alveo fanguinem ad cor re- veduro, non publicam illam corporls hu- mani venam , quae Cava dicitur , fed pe- culiarem illam , fme pari didam , datam elle. Namque Pericardiacae (i) , & Me-

diarti-

t^] Ego quidem, fateor, prindpem caufam peculiaris venae thoracicae eam tffe. puta- verim> quod in eo toto intervallojquod eft a fuprema rerum fede? ad usque (upremam oram pericardii,venae intercoftales,partim ob hepar Cavae circumjedtum , partim ob Pericardii necelTarium involucrum , non potuerint fibi ad Cor propiorem & immediatam viam tacere. Atque nihil praeterea naturam voluifle, demonftrant venae Intercoftales fuperiores , quae faepe, & maxime in finiftro latere, plurimis in-. tcrvallis coftarum ramos exhibentj & per- petuo inferuntur fubclaviis, trunQo nem- pc obportuniori.

[ij Pericardiacarum confpeftiores funt , quae a Diaphragmatica fuperiori, in itinere, dura juxta Pericardium defcendit, numerofae proveniunt : tum proxime fupra Dia- phragma IongioreSjtransverfae,huic mem- branae & fepto communes. Hanc eam- dem Diaphragmaticam fuperiorem in fi- niftro latere Truncus intercoftalinm fu- periorum, in dextro Mammafia edere fo- kt. Aliae in unum truncum ct njundae inferuntur Venae Coronariae magnae Cordis ViEussENs </« Coew T.I. f. a.

lit.

CIRCUITUS SANGUINIS. 19

diaftinae (k)^ & Pleurae venulae,& fubcuta- neae ab externo thoracef/j, & interco- ftales Qm), & aliquae diaphragmatica-

rum

Ift. K. Aliae a vicinis Thymicis, Mc- diafthiis, Phrenicis, exiliores adveniunt, Verum nihil in his omnibus cum vena fine Pare commercii eft.

[^k'] Kanc frequentius a Mammaria, auta Vena Intercoftali fuperiori iiniftra» provenirc video. Ex poftetiori vcro mediaftino ramulos in finiftram Azygae Sociam io^ feri vidit E u s t a c h. Antigrnmm .XVI.

P] In Antigr. XVIII.

[f»3 Intercoftalcs venae aliae ab Azyga prove- niunt , aliae nequaquam , ita tamea ut omncs communicent cum cjus ramulis. Raro certe exiftimo tieri , & rariffime ia iiniftro latere , ut omnes omnino Inter- Goftales ab Azyga fola vcniant, quales funt icones Eustachii T, XXVI. & L A N c I s 1 1 in efifi. de vena fine Tari ad M o R G A G N u M. Mihi quidem perpctua peculiaris vifa eft vena Intercojialis fupe ' rior, fubclaviac fobolcs, ncquc raro Ver- tcbralis venac. Ea in dextro latcre qui- ■* dcm, cum nervo Imercoftali defccu- dit, atque duobus [ Leoncena in Phil. Transadi. n. 280 ] tribus f Vesal. penc ubiq^ue & de vena fecand. in Pleurit. in ico* ne&VID. VID. T. XXIILt.^Jquatuor- Vc intcrvalliscoftarum profpicit. Siniftra vero plerumque major> trans arteriam magnam , fub magnis ejus ramis finiftram fcdcm vcrtcbrarum obiiqua petit^ atquc a pluribus iQtevvallis coftarum fanguincm B z rcTe

20 CIRCUITUS SANGUINIS.

luna («) 5 & aliae forte 5 ab Hepate f<>);quas

dete-

revehit, Fallop. de venis ic. p. ii^. Quinque vel fex facit LANCisiusp. 8a. Septem admittit Eustachius To IV. f. i. ego vero vidi ad decimum de- fcendifle Utraque vero cum vera Azyga manifefto communicat Eadem & Pe- ricardiacas , S: Mediaftinas ? & Diaphra- gmaticas fuperiores tdit. r»] Id neque perpetuum eft, ncque ad majores Phrenicas pertinet, quae 1 Vena Cava prodeunt , proxime fub diaphragmate. Exempla tamen habet Winslo w I. c.

l^c] Olim NicoLAus Sammichelius eas propagines vidifledicltui, quem BoER* HAAviuscitat alibi, 8c noftris tem- poribus DouGLAssius de Ferit. n. i S» venasque , quae ad Portas confluunt , in- fiata azyga mtumuifle Schrader Ohf, jfnat l.n.y. Verum praeter eas venas ad Azygae ramos omnino referendae funt venae Bronchiales, quoties adfunt , qiiae in aiiquam" Intercoftalium evacuari folent. (WiNsLOW IV. 115.) aut in Azygam ipfam (WiNsLow III. n. 43. Casse- B o H M apud G L A s s. de clrcul fanguin. n. fj^.) etfi etiam ad communem trun- culum Fericardiacarum 6c Diaphragmati- carum viderit abire Waltiilrus progr, ad Diff". Krischii 0^/2. f t praeterea, minores a Bronchiis venulas in ipfum ar- cum venae fine Pari patere? atque per eas tquam interjed:am venae Azygae in afpe° ram arteriam erumpere per experimenta f«a dcmonftrat L A n ci s i u s e^iji. cit. p

CIRCUiTUS SANGUINIS. 21

^etegere difficilius eft , omnes ad Azygam conveniunt, quam primus p) pro dign!- tate defGripiit Eustachius, qui in rebus Ar.atomicis humanam pene diligentiam fu * pergreiTus eit. id nomen eil n*agnae venae ff), quae ad dextrum latus corporum ver-

tebra-

90. &c. quas quidem venulas nunc fub oculis habeo, multas, brevesque. Eas- denaque venas eiTe probabile videtur, per quas deceflbr meus Albrechtus in obferv. anat.n.w. ceram injeftam ve" nae Pulraonali ad Pleuram migrare vidit: Neque omittendum putavi,me reticulum ^uoddam,non vere valvulofum, inea ip{a fede flexae venae iine Pari vidiiTe. Ocfo- phageam autem venulam ad Azygam vi-« ; dit abire Ruysch. Thef.VU.n.i'^.

W HiPPOCRATEs, vel fcriptor certe, cujuf labor intcrHippocraticos exftat,7rsp/ o^iav & in L II. Bpidetn. hanc venam levitcr adtigerat. Galenus, cx (imiarum ana- tome, defcripferat infertionem ejusinAu- rem dextram (L.VII. de admin. anat.c.lX. &c. vifam CHESELDENio.Eam cumderide- ret Vesaltus L.III. cj.atque frigidiflima excufatione, defumta ab diminuta in gene- rehumano peiSloris longitudine,defcnde-> ret SYLVivs{eal. depulf. 17. p.m. 144.) de induftria in variis animalibus perfccu- tus E u s T A c H I u s, proprio & pulchcr- rimolibcllo, dcfcripiit.

[f] Supra adhaeiionem Pericardii ad vcnam Ca-

vam , quac humilior cil ea , qua Aortas

neftitur (Eustach. T. XV. f. a.) prodit

cx facic vcnac Cavac dcxtcriori» & po-

B I flc-

22 CIRCUITIS SANGUINte.

tebrarum defcendit , & venae Cavae pau- lum fupra pericardium, & proximc auricu-

lae

fteridri ( E u s t a c h. T. XVI. f. *. ) vena fatis ampla , quae trans bronchum dex- trum , dextrorfum primo, deinde retror- fum, magno arcu [ Eustach, T. XV. f, 5.] fafto, finiftrum latus corporis ver- tcbrae dorfi quartae petit. Ibi faepe ad faprema coftarum intervalla ramum biti- dum » trifidumvc cxhibet , [Eustach. T. XXVI. Failop. ic- cit. Lancis- 1. c.] conjunftum cum intercoftali fupe- riorij faepe nuUum omnino, quoties nem- pc vena Intercoftalis fuperior longior ad- cft. Caeterum trancus legit oram dex- tram vertebrarum , atque pone Pleuram , in cadem cum duftu Thoracico & arteria Aorta cellulofa fabrica defcendit paulum finiftrorfum , ramosquc dextros perpetuo, fkepc 8c iiniftros, ad coftarum intervalla emittit, comites arteriarum. Ad inter- vallum vcro feptimum aut oftavum, [EusTACH. Antigramm. XVI. F al- lop. p 118. LANCis.l.c]aut decimura

fHiPPOCRAT. 1. C. EUSTACH. T.lV.f.

1.] iinditur, 6c ramo infigni emiifo fini- llrorfum , ipfa porro Diaphragma petit > transiit protefia proprio arcu tendinofo, eumnervo fpIanchnico,atquc ponc Pcri- tonaeum delata inferitur perpetuo venae alicui vicinae , Cavae proximc emulgcn- tem ^Lancis. I. c. Leoncen. l c, C B A UH 1 N. App, adTheatr. T. VIII. f. *. Cassebohm apud Kiesewetter ^9 Cnh, tm> ft», p. le.l aUt emulgcnti

CIRCUITISU SANGUINIS, 23

lae inferitur, Ratio peculiaris hujus Venae

organi

[Wi N s L o w I. c. n. 4 1 ,] aut kimbali, uni velduabus, [Eustach T. IV. f. i. 3. Failop. ic.cit.], aut lumbali pariter 8c Cavae, [ E u s t a c h ib f. i . ] aut multis Lumbalibus Y Ki^Lov.Obferv.Ana.t p. 80. Truncus vero iinifter, qui plerumque dextrae aequalis eft, pone Cor» pone Aortam ,repit ad latus finiftrum vertebra- rum , & edit ramum adfcendentem ad ea intervalla , quae a fubdavia ramum non habent [Eustach.T.IV. f ^.Fallop. 1 c] autnuUum, fi ea vena iongiiis de- fcenderif. porroque receptis imis Inter- coftalibus , fa6la aliquando infula, dum cum trunco dextro ramo transverfo con- jungitur, pone adpendicem Diaphragma- tis ad fuperiora Renis pervenit , recepta plcrumque Lumbalium prima , ibiquc inferitur perpetuo, vel Emulgenti finiftrae [EusT. Antigramm. XVII, FaLlop.O^- /erv p 80. 8cic.cit. Cassebohm K c. Leoncena fub X J ad originem fper - «laticae, vel huic ipfi fpermaticae [Lan- c 1 s. l c.] vel lumbali , [ Eust. T- XXVf . tc T. IV. f. 5] vel harum venarum plu- fculis. Atque eae ipfae inferiores infer- < tidrtes nunquam raihi defuifle vifac funt, utut pro non frequentibus ab Ni- c o L A o ^« iiire£{. vafor. n. 2 1 . Sc aliis Ger- manicis nnatomicis proponantur. Cae* terum vicinae intercoftales venae frequen- tibus arcubus conjungi folent, cum exte- rioribus veroThoracicis,perforatis mufcu- lis , inofculantur , ad coftas faperiores, tcfte ctiam Fallopio I. c. p. 79. cd. B 4 1606,

H CIRCUITUS SANGUINIS.

organi refpiratorii haec eft Cr), Homo» quamdiu vita utitur , neceflario cogitur re- fpirare perpetuo , diu nodtuque , & aerem alternis vicibus admittere, & denuo exha- lare. Ea viciffitudo ponit alternam mufcu- lorum intercoftalium contradlionem, atque relaxationem. Subitae hae vices faciunt, ut necelTana iit fumma facilitas fanguini arte» riarum Intercoftalium , quo polTit in fuos mufculos influerej & ex iisdem recedere absque mora. Verum praetcrea motus re-

fpi-

1606. 8c de mb Obf. IV. p. 117. 118.

Arant . Obferv. Amt- c. XXXII,

£rj D e ea ratione diftum eft. Aliam adjecit Cowperus in Introd. ad Anat. ef the humm body ,, Aequilibrium requiri inter ianguinem ven e Cavae fuperioris , & fanguinem venae Cavae inferioris. Sed magna ratione plus fanguinis per Aortam defcendentem fluere, quam quidem per ramos adfcendentes fertur. Eam diverfi- tatem conpenfari ab Azyga, quae de fan- guine Aortae defcendentis magnam por- tionem in venam Cavam fuperiorem ve- hat. Lancisius fere utramque utilf- tatem conjungit. Mihi vero praeter ne- ceflitatem mechanicam , videtur efle c»- nalis utriusque venae Cavae communica- torius, pcr quem , fi quando inpeditior fuerit per Hepar transitus, aliquapars fan- guinisabdominalisfaciliusad Cor ferripot- eft, & viciffim, ficor ob varias caufas fan- guini expediendo non fufiiciat, aliqu» portio fanguinis fuperioris defcenderc, atque recuperatas cordis vires exfpeda- re.

CIRCUITUS SANGUINIS. 25

fpiratorius augetur mirifice audo motu mufculari. CCVIir. quia eo tempore fan guis ex venis univerfi corporis reliquis ad cor redit , adeoque velocius debet per pul- mones circumagi. Haec expeditior per Pul- mones circulatio ponit vehementiores in- fpirationes, per eadem, atqueex eadem ra- tione, exfpiratrones validioies. Quare, li fanguis venarum Intercoftalium in Ca- vam Venam absque medio receptaculo fe infudiflet, metus erat,ne fanguinis tantum fluentum repelieret fanguinem ab exilibus venulis redeuntem , atque adeo fummum periculum faceret morando eum fangui- nem , qui ex propria partium indole adeo ad inflammationes quafi pronus eft.Occupa- vit hanc Pleuritidis occaiionem Natura , & receptacukim paravit , in quod com- mearet omnis fanguis organorum refpira- toriorum , ut & moram aliquam pati pof». fet in alveo dllatabili^atque in vcna azyga dilatata exfpeftare , dum fariguis venofus magna vi a vena Cava fuperiore in fmum cordis defcendit, & ipfa fluenti mole refi- ftentiam fanguinis venae Cavae facilius fu- peraret, Atque praeterea in cordis proxi* mam viciciam eam venam deduxit , quod venofus fanguis non alibi facihus admitta- tur. Quoties enim cor poft contradiionem relaxatur, inane eft omnino, atque artifi- cialis BoYLEANi vacui fimillima eft in corde conditio ; ideoque, cum in Corde nihil refiftat, facili nixu,finus & auriculae fanguinem fuum in ventriculos efFundunt, faciliter adeo fanguis venae fine pari in Cor

26 CIRCUITUS SANGUINIS,

refiuit. Adeoque adparet , non ommno absque ratione veteres fedem Pleuritidis pofuifTe m vena fme Pare: atque eam ve- nam maxime fLuduifle ut deplerent {s), Non quidem inflammatio in venofis vafis eft, verum , quamprimum in eum alveum dedudus eft fanguis arteriarum Intercofta- Imm, protinus debellatum eft* Poteft addi communem liunc vaforum refpiratoriorum alveum profundiffime repolitura efle,utab actionibus inconftantibas mufculorum vo- luntariorum liberior foret.

f/] Erasistratus, exquifltae certe curiofl- tatis Profe£tor, fedem Pleuritidi? pofuit in arteriis intercoftalibus Galen. </e,i loc. adfeci. L.V.c,i\.. Galenus autem in Pleura. Verum per Venam Azygon fpu- ta ad pulmonis ferri dudam E rasi- sTRATus pofuerat. Deinde eam Venam fedem effe Pleuritidis adeo perfuafum fuit medicis, utVESAnusin rariflimo libello quod in Vleuritide &c. \_ in nupera cditione omiflb] perpctuo jufferit venam dextri cubiti fecari, quod Azygos dex- trae fubclaxiae fit propior; Eustachi us Tcro inventam a feipfo infertionem ve- nac fine pari inferiorem, ideo magni fcce- rit, quod viam demonftrafiet, per quam pus in Pieuriticis aliquando in urinas per- venit de renib. p. i |z. i 55. Neque ob- fuit inventus fanguinis in circulum mo- tus, quin Lancisivs & fputa ex Azy- ga venire , 8c per eam revulfiones ad cu- tcm fieri ftatuerit , p. 88.&C.

CIRCUITUS SANGUINIS. 27

Exonerat ] Utrumque praeterea oftium venae line pari valvula (/) inftructum eft.

Acuttjfimorum ] Inter decem homines^qui ex acutiflimis mcrbis pereunt , novem o- mnino a Pleuritide necantur. Nempe dum fanguis a motu mufculari aufto totus ex- aeftuat,acr externus & extrinfecus vix pol- licis intervallo a fanguine intercoftali di- Itat , & inrerne aer frigidus infpiratus graci- libus tantum membranis a fanguine eodcm feparatur. Quamprimum ergo quies aliqua conceditur, cogitur fanguis ; & cita lunt morbi incrementa , ob velocitatem fanguinis in ea vicinia cordis.

§.CCCiX.

fO I^e ea valvula dixi dt valv. Eust. fub fin. Earo mufculofo fphind-cre cingi adfirmat Lancisius, & proprio nervo regi. Ve- rum repeto, me nunquam in jpfo oftio valvulara vidifle , rugas valvularum fimi- hs in arcu aliquando reperifle, perpetuo tamen motum aeris ceraeque reciprocum liberrirae cxpedite huc & illuc meare, quod olim jam monuit Fallop. ^/ff vefi, p. 118. Confentit etiam Kiesewet- T E R I. c.

(«) Laxum, in Textu.'] „Nempe Ruyschius I.c. obfervat „rep]etis arteriis intercofta- libus etiam venas repletas eife. Verum ubique fere frequentem invenio, tum cum aqua, tum cum crafliori matcrie cventum, in capite, Melenferio» Licne, KeQe» ^tiibusqut.

. • '•''•^'-ife.v*^ I. >

28 CIRCUITUS SANGUiNIS. CCCIX.

Phrenicae (h) ] Veteres ^^zvii(e) vocabant eam particulam , quae nobis leptum trans-

verfum

[<*] Artcriae fupra Phrenicas oriuntur in pedore quidem Bromhmlis & Oefephagaea. De priore, ad eaquaedixi CXCVIli. adden- dum videtur, Erasistratum eam oranino propofuiire , licet Galenus /. modo cit. veritatem expcrimcnti vix admittat. Deinde ab eo temporc,bis du- phcem mihi vifam efCo, ab Aorta, ma- jorem, pro utroque pulmone, minorem dextram , alias unam , eamque ex Aorta. Oefophageam vero, alias ex Bronchiali pro- diifle , alias duas cx Aorta provenifle, alias ex Bronchiali aliam , aliam ex Aorta.

P3 Arteriae Threnicae primariae , pene aequ© frequentcr ex Aorta, quando primum Inter hiantes adpendices fepti emergit [EusT. T. XXV. Vesalius in utraque icone, ] atque ex Coeliacae origine prod- cunt. Ncquc frequentior vifa eft Cow- PERi in T. arter. n 40. 40. & Wtnslowi L c. 17%. obfervatio , dextram ex Coeli.ica faepius,& finiftram ex Aorta prodire. Ple« rumque dextra , & fmiftra eft. Sinijlram- vidi minorem , per alam tendineam fini- ftram exiiffe ad extremas carnes vsquc , poftquam dedcrat Capfulae rcnali pro-^ prium furculum , & Oefophago vicino ramum infignem,qui circa oftium vcn- tricuU flexus ad occurfum Coronariae fi- niftrae, & gulac, 8c ventriculo ramos dc- dit. Dtxtra, eadem major , ramum ad imam alaiu carnesque dextras dedi^

GiRCUiTUS SANGUINIS. 29

verfumeft.* quod ibi pecullariter habit^ret aniraa. Caeterum alias etiam arterias ha- bet a mediaftinis, & denuo alias a Pericar- diacis, demonftratas a Ruyscmio, quae

omnesj

«iferiorem, a quo furculus capfulam adift, alius autem ad Heparis membranas , atque ligameatum fufpenforium, ipfaEnque et- iam venam Umbiiicalem erepit. Ruvsch. Epiji. V. T. f. f. f. & Epift. IX. Ramo vero principe partim per medium tendi- nemdextrorfum, partim fupra Oefopha- gitransitum finiftrOiftim incedit.[Co\vPEs»' Myotom. lya-f. T.XXXV. N finiftrum]. Vidi etiam duas ab Aorta , duas a Coe- Haca Phrenicas prodiifle. Frequentiflimae €tiam funt arteriae propriae ab Aorta ad adpendiccs Oiaphragmatis peculiares qua- les 8c a Coeliaca prodire vidi. Frequenrer. praetcrea Capfulares arteriae, quae pro- prii funt ex Aorta ramuli, furculos, aut pcrforata capfula, aut eamdem praeter- greflrac, ad Diaphragma exhibent Eu- sTACH.de 'Renib. p. i }i . Deinde vicinae Lumbales dum perforantadpendices,8cIn- tercoftales [Ruysch. Ep. IX. p-. ir. ' CoWPER. I. c O.] Poru defcendens cum nervo Pericardio- Diaphragmatica, dum Diaphragma perforat: &Mammaria juxta adpendicem enfiformem emergcns, ali- quam etiamramulorumcopiam feptoim- pertiunt. APericardioexiles ramulosacce- dentes depinxit Ruyschius Epifl II. T.

II. L. A Coronaria Ventricali WiNsLovf.

III. 181 A fplenica defcribit Rvysch. Ic.

[<J Nommis hiftoriam dedit Galjenvs de

loc

30 CIRCUITUS SANGUINIS.

omnes , adeo diverfae ^ inter fe communi- cant , cum Pericardium latiflime cum fepto transverfo connafcatur. Inde liberrima circulatio : Quae quidem quam iit neceflaria, vel ex frequentia diriflimorum morborum adparet , Pleuritidis , & Paraphrenitidis Pe- ripneumonia vero ex fe ipfa raro oritur , verum fupervenit prioribus. Ab hoc ipfo vero nexu etiam explicatur , quare in morbis Diaphragmatis adeo torridus ardor percipiatur. Neque enim laborare poteft Diaphragma , quin Pericardium , & pro- pria fabrica, & valis connexum limul in- fiammetur. Hic ipfe fanguis rarius, per viam abEusTACHio demonftratam f(i) evacuatur in venam fme Pari, quam quidem nondum videre potuit Boerhaavixjs. Vulgares vero phrenicae venae ad Cavam fanguincm referunt.

cccx.

hc. adfeB, L. V. c. 4. cpsj/s^ antiquiffi- mumnotnen eft Plato S^iet^ppetyij.a, primus, A F. I s T o T E L E s vero cr/it^<y//fi& dixit.

{d) Venae Thrmkae longe trequentiffime ex Cava vena proFeniunt, quamprimum pe- ritonaei cavum fubiit, utrinque una (Ev- STACH. T.XXV.}, quarum finiftrafuper fiiatum Oefophagi ad fuam alam migrat. Vidi quatuor ex Cava prodiifle , quarum dnae ad Pericardii adhaefionem minores abfumtae funt. Deinde minores Phrenj- cae, ab Intetcoftahbus Azygae ramis,a Fericardio Diaphragmaticis , a Mamma- J*i*, a Pcriear^iads ,. ft Gapfularibus ad

€C-

CIRCUITUS SANGUINIS. 31

CCCX.

ValvuUs] Sanguis artuum inferiorum ma- gna cum difficultate in cor reducitur:ut qui lit inter omnes fanguinis ordines lentifli- mus (^)j atque contra proprium pondus

co-

cedunt. Ab hepate vero , ipfisqae venac Portarum ramis venire ad feptum aliquas, primus , & pene folus, obfemvit Ev-! STACHivs derenibyf. vii,

\jt] Lumiis , in Textu.'] Arterias ex Aorta prin- cipes pafllm exhibebinms. Minores vero , & quae fiepe neglfguntur , inter feptum transverfum & divilionem Aortae, funt. I. Ctrca originem Phrenicarum , ramulus proprius ad ganglion femilunare Vieusse- Nii. 1. Ad Peritonaeum & glandulas Lumbales, qua fede Aortae incumbunt, tres, vel plurcs 2. Ad Ureterem, utrinque rel ex Aorta,vel ex orientibu?! Iliacis,velii« trimque ^.Arteriola quae ante os facrum EusTACH. T. XXVI. defcendit , vel ex fiflaAorta, [Cowper T. j.app.n.ft.] vel ex alterutra Iliacarum. Lumbales vero non mufculis folis , fed McduUae Spinali,atque caudae equinae profpiciunt, eaeque, uii intercoflales, binaepariter, bi- naeque, vcl feparatis , vel conjuncSlis trunculis, ex fede arteriae Aortaepofteriori exeunt. Earum omnium fbciae venae ad Cavam redeunt , vel ad ramos ejus ali- quos. Divifionem Iliacarura , & artuS inferioris vafa lubens omitro,

[^J An certo? cum fit fanguis trund Aortae, quiperaxcm fluit. Verum debilitatur

omnino

3 2 CIRCUITUS SANGUINIS.

cogatur adrcendere. Premit equidem fan- guis arteriae Aortae fanguinem venarum pedis, atque urget, uti in tubo bicrure crus prius liquorem cogit adicendere per crus alterum. Verum etiam cum eo prae- lidio pigrior eft ille fanguis "Cordis enim contradio, pertantas capillarium valorum ambages, vix propellit venofum Tangui- nem. Arteriae vero fyilole propellit equi- dem, fed, ob pondus fanguinis , nixus arteriae majori parte infunreretur in dila- tanda flexili, & minus elaftica vena, atque varices (c) potius faceret , quam progreffio- nem maturaret. Huic incommodo pro- fpexit Natura , atque valvulas in venis (d) inferioribus difpofuit. Earum beneficio fit 5 ut I. Pondus relapfuri fanguinis fupe- rioris ab inferiori avertatur. Dividiture- nim fiitula totalis in plurimos ipeculiares brevesque tubulos, binis binisque valvulis in- terceptos, atque adeo pondus fupremi tu- buli non in fecundum , fed in rcnitentem & elafticam valvulam nititur» IL Eadem opera fit, ut aliqua portione venae totius, vel ab arteriae vi , vel a mufculo vicino concufla , proxima columnula fanguinis

minori

omnino motus ejus itinerc longo, frigo.

re ambeuntis aeris propiori. Inde primi

pedes frigent. (c) Alioquin familiares in venis fubcutaneis pe-

dum : non feminis folum utero gerentl*

bus, fed fordfllroo Mario. [^J Vide loca citata CXXXIIT. not. w. CXLIV.

Robuftae funt, licet folicarise in inferio-

dbuss ceramquc repellunt.

CIRCUITUS SANGUINIS.! 33

minori momento propelli queat, cumuni- cam fui fimilem portionem refiltentem ha- beat, a qua tamen & tertia, & reliquae promoveantur.

§. CCCXI*

Arteriofi'\ Pertinent ad tres truncos prae- cipuos. Eorum i. eft Coeliaca (/'J, quae protinus ad transitum Aortae per Diaphra- gma oritur. z. Mefenterica fuperior ^U 3,/«- ferior, Hae tres arteriae vifcera abdomina- ^ lia

\ji\ 7runco, in Texm.'\ Aorta dcfcendens intho- race, poftquam arcum fuum abfolvit, paulatim prorfum,8c in media vertebrarum corpora fe confleftit .* Eadem , poftquam ex Diaphragmate prodiit , media corpora vertebrarum occupat^ cique vena Cava dex- teriorcedit. Conf. Eustach. T. XXVJ.

[^2 Varietates cadaverum viginti pauciffimis vcrbis conpledbi vifum eft. Coeliaca ex trunci Aortae parte linifteriori, & ante- riori, ad acutum angulum prodit, defcen- dendo antrorfum. Rariffimam vcro pu- to obfervationem Veslingii epiji. pojih. 8. a communi trunco Coeliacam cum Mefenterica ex Aorta prodiifle. Ex indi vifb trunco fuo , unam duasvc Threnicas emittit [fiquidem omnino Phrenicas c- ditj, vel unicam [W^alther, al> CoC' liac. lit. S. ], aliquando etiam Capfularem finijram, tandcm Coronariam finiflramy majorem [Winslow. ill. 177»] quae Oefophagi fini dexterius adplicata partim ambit initium ventriculi [Vksal. ic. L. rom^IIL C IIX

34 CiRCUITlS SANGUINIS,

jia omnia fanguine Inftruunt. Vifcui enim vocamus „organicam corporis humani par«

tem i

111. c XI.], partim per curvaturam mi- norem dextrorfum refledlitur [id. ib. a^ £t ab ea Coronaria vidi peculiarem pro- venifle Phrenicam. Verum ea Corona- ria multis modis aliter provenit. Saepe enim ex uno trunci Coeliacae tres rami prodeunc jundlim [Wi nslow. 178.], in- ter quos Coronaria eft. Alias ex trunco dextro Coeliacae, poft ortam fplenicam prodirc vidi j alias ex Hepaticarum finifte- riori , vel certe ex communi trunco cum ea ofitur [cont. Wi Ns 10 w. 180. 181. Walther 1 c I alias ex fplenica (Eu- STACH. T.XXVIL f 2. & 4.. Vesai, 1. c Casser. 1. «•. ad N.) Denique diftindto trunco femel vidi nafcentem ex Aorta , atque tunc etiam dedit pccu- liavcm Duodenalem obfcurifTimam , retro Pancreas , ad conjunftionem defcendentis Duodeni cum transverfo fccundo , dimif» fam.Sed Coeliaca ad imum lobum Spige- 111, fupra Pancreas,ad exiguam ab Aor- ta diftantiam, findi folet , in tres, uti fta- tim dixi, aut duos ramos (Eustach in omnib. Casser. L. VL T. L Wal- THER. &c. &: fere omnes) Sinifterior Splenica eft,quam Drelincourti uS cx Aorta oriri vidit, raro fped:aculo# Ea defcendic primo, deinde transverfa, per fulcum Pancreatis fuperiorem , ante Capfulam renalem finiftram, frequenti- bus cincinnis flexa ( Arant. Qbfcrv. A- nat cif. Casseb. in Sp i gel.L. VIIL T. IX. f. 3.4. Cov/PER. app. ad Bi-

DL.

CIRCUiriSU SANGUINIS. 35

tem, quae fanguinem arteriofum acceptum, ek vi peculiaris fabricae fuae, muiat, mu-

tatum-

bt. T. III. 4i.Rt7YsCH. Ep. m. T. 4,. f. 2.)Lienem adit. Ab ea, duin per Pan- creas incedit , trequentes Fancfeaticae Veniunt; (Eust. T. XXVII. t 2. Sc 4. ^X^ALTHER. 1, c. ) Aliquando etiam ad Ventriculi facieni fofteriorem aliquotfur- culi emittuntur , quos olim Casserius L V. T. I. depinxit, ego vero nuper bis vidi. Paiilo cis finem Pancreatis crigit antrorfum Gaftro Epiploicam ( quam vi- de ad LXXVII:p. 26o.)quae folet ramus efle ramt inter Lienalis infimij& vorrotrunco fuo Ie,sit finum Lienis ^ adfcendens atque ramofa. Ramorum ultimi vero va/a brevia edunt 1. c. Sed Coeliacae trun- cus dexterior, data fplenica , arcum facit antrorfum dextrorfumque(utcunque Eust. 1, c. ) curvatum , ante Venae Portarum truncum , atque interior adparet ad fupc- riora & pbfteriora Duodeni prlmi, pro- xime valvulam Pylori. In trajeftionis liujus initio faepe peculiarem Hepaticam finijlram eraittit, inter lobulum 8c Hepar iiniftrum, cum duftu venofo pergentem dextrorfum. ( WalTher. U. b. ) Ea Hepatica faepe Coronariam iiniftram dat, faepe etiam Phrenicam aliam. Quan- do vero anteriora Duodeni adtigit truncus Coeliacae dexter, tura vero dat Coronariam farvamy five (jaftricam dextram minorem (Pyloricam vocat Winslow. 181.) Ve- SAL.1. c. nifi aliunde vcniatj Scpaulo dex- terius quam valvula Pylori cdit G»ftroEpi' ploicam dextram , ( £ u s T. 1. c, J quae p o» C» nc

36 CIRCUITUS SANGUINIS.

tatumque venis & cordi reddit. Haecvifcera continentur in Peritoneo, neque folum ejus

ca-

iie Diiodenum re(Sa defcendit, atque fac-

pe prius Coromrmm dextram edit [Cas-

SER, !. c. ] fed eam vide ad LXXVII.p,

z6i. & XCI. not. 5". & adde „ pecu-

liarem faepe fupra Duodenum Hepa-

tic.im ab ea oriri Walther. d. d, ) perpe-

tuo vero VyloricAm exiguam, inferiorem,

fub Duodeno , diverfani a Pylorica fupe-

riori. Duodenam vero a Vesalio pro di-

ftindio a Gaftroepiploica trunculo pingi.

ib-.^jf. Supereft Hepatica . quae ante lini-

flram partem venae Portarum adparet,

&: raro fed aliquando tamen deficit,quando

vicaria adefl a mefenterica §c in ea fede fin-

ditur in ramos Hepaticos duos [Eustach.T.

X. f . 2 Pechlin. Obferv. 5-8. Cent. i. ~\.Si-

nifter , five HepaticO' media, qui faepe du-

plex eft , adit fifTuram Hepatis transver-

fara, 8c fifturam umbilicalem , atque Hc-

par. Ab eo frequenter etiam Coronaria

minor venit , & alia ab ca Tylorica

cxigua. Dexter Hepaticus trans ve-

nam Portarum retro bilaria bafa, fere

continuo in fulcum Hepatis retro fukum

Veficulae pofitum migrat. [Spigel. I.

c. c.]. Arteriam Bilariam vocat Wins-

Lo w. 186. Ab ea cyftica bifida folet o-

riri, quae denuo peculiares Hepaticj.s mi-

nimas facit Ruysch. Epift. V. T. 5-. L

4. f. Dextra autem quam nunc dicimus,

Hepatica, infrequentius deefle vifa eft, cum

magnus arteriae Mefentericae ramus He-

par adiret; neque eadem eft ifta obfer-

yatio cum fuperiori, In ea cnim omni-

HO

CIRCUITUS SANGUlNiS. 37

cavitati tamquam facco communi inclu- duntur. Verum ab ea ipfa membrana, qua parte vel Diaphragma fuccingit, vel lum- borum mufculis infternitur, vel pelvim pro- tegit 5 vel abdominales mufculos vcftit po- fterior , oritur in fede , qua vifcus quodvis contingit, ex ipfo limite communi , mem- trana , quae vifcus omne ambit ,atque,quali munere fundta, ad Peritonaeum redit (c)^ Adeoque haec vifcera duplici omnino modo in duplicatura Peritonaei ponuntur , ut fint tot facci a Peritonaeo , fafti , quot vifcera, exceptis Renibus , qui extra abdomen , ver- tebris retro Peritonaeum pofiti incumbunt.

Xv^ovrotnTiKct] Hepar , Lien , Omentum, Ventriculus , Pancreas , Mefenterium, Glan- dulae Mefenterri,Inteftina, cum valis trium generum fuperius enumeratis.

ao nihil a Coeliaca coaiitatur venain rortarum ; in hac pofteriori , hepatica fi- niftra a Coeliaca, dextra a Mefenterica eii Minime vero omittendum videtur , na- icentem Coeliacam- non folum nervoiis plexubus obnubi , verum duobus etiam ramis a Splanchnico advenientibus me- diam intercipi, uti Vertebralem arteriara Intercoftalis ad Ganglium Thoracicum fupremum bifurcatus, arteriam Tempo- ralem nervi duri, arteriam Meningeam rami tertii trunci Quinti paris medias ad- ftringuut.

Tc] Vide Douglassium in tota di^. 8t LXXXVI,

C5

3S CIRCUJTUS SANGUINiS. -

^Z^^&PIjlatika] In viris teftes , veficulae fe* minales, dudtus totus adeo multiformis fper- maticus ,, in feminis, uterus, ovaria, ex- panfio veniens ab ala verpertilion'!S,& plexusj qui ad femora finitur, cum fuis vafis

Oupo-jroiiiTiKcQ Renes, capfulae atrabila- riae, & vafa hmulgentia, Initium vero di- cendi omnino facere oportet a vifceribus ^v^owommif» quaeomninum primam ar- tenam accipiunt, Coeliacam nempe, quae fupra (d) reliquas , ex Aorta provenit. Et inter ea vifcera a Liene faciendum eft ini- tium , quod fanguis in Liene praeparatus ad Hepar feratur, adeoque Hepatis fundio non polfit intelligi prius , quam Lienis vires ex- plicatae fuerint. Nihil enim pro fe ipfo la- borat Lien, fed publicis commodis infervit: & in eo ipfo fimili eft fifco, qua compara- tione olim ufuseftlmperator optimusTRA-

lANUS*

[</] Nimis minutum fiierit, notare Praece- p T o R E M , quod aliqua capfularis , aut Phrenica minor arteria non infrequentey fupra Coeliacam proveniat.

ACTIO

- 39

«\^^^ c>*9^*?» CsiS^i?» cvki€*^ CsS'^'!»

A C T 1 O Lfl E N I S.

CCCXIII.

SiniJ?ro]fc) Vix enim ulla exempla fup- petunt , lienfs in dextro hypochondrio po-

fiti.

[4] Situs , i» T^Ar^«. ] Lien , oblongum vifcus ., convexum qua parte Peritonaeo refpon- det.concavum & in duas femifacie? fiflum pro recipiendo gibbere ventriculi,i*eneque, fitu eft, uti fitus ventriculi, variabili.Nem- pe in vacuo ventriculo, quando omen,ti infertio ima ei\ , ipfe etiam Lien extre- mitates habet fuperiorem , Diaphragmati innexam, ante capfulam finiftram pofi- tam in fpacio, quod inter ligamentum He- paticum finiftrum & GaftricQ-Phrenicum Tclinquitur} & inferiorcm , quae Reni finiftro fuperius innatat: Atque Kic fitus eft,quempene omnesAnatomici defcribunt.' Vide iccnes Vesalii \,. V. ic. lo. EusTACHii T. X, f. z. Casserii T. I. L. V. Verum quando Vcntricuius cibis plenus, aut flatu, erigiturj tum ve- ro una cum Ventriculo fitum mutat, & quae extremitates fuperior atque inferior fiierunt , cae nunc anterior , Sc pofterior fiunt, cavulquc Lien capfulae incumbit & fupremo Reni , paulo minus, quam in ea- dem altitudinc. Atque hanc fitus ratio- nem defcribit Winslow. Expof. Anat. IV. n. 330. atque Garengeotus ^lmchnolog, c. I^. T. X, f. 2. de- C 4 \i^^^

4^ ACTIO LIENIS.

liti. Duo funt , aut tria & ca collegit

BOERHAAVIUS.

Pendulus] (d) Non fixus, undique li- ber, ut una cum fepto transverfo , inbru-

tis

inde Heisterus filius not. ad Dougl. de Teriton. p. 122.

[^J Hypochondrio y in Textu.^, In fuperiori ah- dominis cavea, fupra Mefocolon tranf- verfum XCV. quo integro, neque de- fl:ru(Eto omento , non confpicitur Casser. T. II. L. V. Extremum ilniftrum , late- ralem, arcum coftarum Ipuriarum occupat , neque vifceribus non dimotis confpici pot eft.

[(?] Excmpla inverforum vifcerum piaeter vetus

illud ArI STOTELIS 8C C. (jEMMAEin

Cofmocrit. p. loj'. habent Mentelius ap.PECC^ETuM p. 146. 8c Catterium Obferv. Anat. XVIL in latrone di<fio Fran- m«r. Blegny. zod. GALL.Jfn.ll.-p. ,12,9. & ipo. porroSAMPSoN. Vhil. tranf n« 107. tum Mery in Hijl. Acad. Reg* Scient. Hamelii p. 261. In Hof- manniana vero Cardianaftrophe ab' domen non mutatum fuit.

M Lxgamentum princeps Lienis in dimidia parte pofteriori cavae faciei retio vafa in- feritur , per totam ejus longitudinem , fitu tranfverfo , ab infertione Oefophagi , an- trorfum> eftque Peritonaeum a Diaphra- gmate fuper Lienem fe conjiciens. Deinde Idem Pcritonacum a Liene ad Renem8c ad Mefocolon defcendens plicas facit , quae folent pro ligamentis namerari» 8c in foetu, aut infantibns, minus con/picuae

funt.

ACTIO LIENIS, 41

tis animalibus miris modis agitetur, ad- fcendat, defcendat.

Reni] Per fibrofos aliquos nexus. Inde iit , ut in iisdem obfervationibus Ren lini- Her una cum Liene varie moveatur.

Preffionis ) Totus faccus abdominis ple- niffimus elt, & contra vifcera mufculi cir- cumpofiti magna vi fe conftringunt. Sed ea vis alterna eft , & inaequabilis , inde & vifcera abdominalia alternam & inaequalem preflionem patiuntur. In infpiratione cori- primuntur omnia a valida vi incumbentis fepti transverii. Jn exfpiratione contrario modo , led Vi nihilo minori furfum & re- trorfum pelluntur a mufculis abdominis,quii peritonaeum contra dorfum pellunt. Quan» ta vero vis lit , qua mufculi abdominales operantur, Sennertus docet (^), ex-

emplo

funt. Ad Vcntriculum vero, in tota lon- gitudine , media parte cava revincitur Omenti ope , qnod vafa fufpendit & de- ducit, trans inferiorem partem [fivean« terioremJLienis continuatum,partim cum Peritonaeo , 1 non tamen perpetuoj par- tim fifluris quibusdam Lienis infertum , & peculiari membraneo ligamento , quod apicem Lienis fuperiorem , vcl pofterio- rcm , ad gibbam fedem ventriculi fub Ocfophago revincit. Capfulae vero renali arfte, fed cellulofo tantum ncxu conne- ftitur. \/\ Jrax. L. II. P. II. c, if. Simillimum in cane exemplum habet Littre Hijl. de VA- cad. des Scienc. 1706. Obf. Anat. 13. iri ©ve vcrePEYSR. e.n.c Pfr. IL Ann. IV. C 5" p.

43 ACTIO LIENIS.

exemplo lludioli , cui diaphragma cxi« guo vulnere perfoilum fuerat, punftim ab enfe inflido. Perpetua enim contraftione mufculorum abdominalium , ventriculus per dilatatum vulnus in pedtus adfcendit, atque hominem, poft infinitos dolores, oc- cidit, Verum praeter mufculorum vires , hadenus expolitas ventriculi etiam exten- lio lienem coarctat , atque contra latera- lem arcum Peritonaei adprimit. Quare adparet omnino ,, Lienem efle fpongiae iimilem , quae fanguine plena , & firma membrana coercita, excipit prefliones vali^ das corporura ambeuntium , ut per eam ipfam preflionem fanguis venofus ex Liene in hepar refluat. Id enim iter difficile eft, idque litterati homines ex magnis fuis incom- modis difcunt. Dum cnim quietem & amica fllentia noctis quaerunt , ut exquifita cura mentis operationibus aufcultent, jufto vero corporis exercitio fanguinls motum promovere negligunt , colligunt fibi in Lie- ne futurorum malorum mineram, craflum & ftagnantem fanguinem , ex quo languo- res , & ftatus, & omne illud multiforme malumjquod hypochdndriacum (jr)vocant,pe-

renni

f, ipf. Duo alla in hominePAREUs Op» omn. L. IX c. 50. p> 315 edit. Lutet. i^-Si. aliud Fantonus Ohfervat, A- nat. 2. & fimile Chavvet. Hiji. de V Acad. des Scienc.iy ig.n. 2. &:Holst Ph. trans. 27^. in foetu vero folertiflimus STAEHELiNushabct tent. Anat. Botan. 1 7 24.

f/] Partem hanc efle morbi Hypochondriaci,

fed

ACTIO LIENIS. 43

renni ortu pullulant. Alterna enim agita- tiorte fanguis Lienarls adeo indiget , ut absque eo praeSdio vix poflit circulum ob- ire.

CCCXIV.

Prims) Sanguis Lienis omnis eil ex ar^ teria Coeliaca , primo omnino fub Dia- phragmaie ramo arteriae Aortae. Id^m ante breviffimum temporis momentum in corde fuerat, nullas interim fecretiones pa(- fus. Deterior equidem eft fanguine ar- teriae Aortae adfcendentis {a)^ neque ta^ men meretur nomen faecis fanguinis, aut atrae bilis.

led eflentiam ipfam in mobilitate fyfte- matis nervofi nimia pofitam efle, docet Sydenhamus, & demonftrant, analo- gia cum morbo Hyftericoj nexus perpe- tuus cum adteftibus aninii, morbique ex occafionibus externis mutabilitas j exem- pla Lienum induratorum absque ulla fu» fpicione hujus morbi [Littre Hifl.de Vjicml.des Scienc 1700. Obf,7.~\ Hypo- chondriacorum vero absque malo Lienis| eflicaciachalybis, opii, caftorei &c.

[a] De hac diverfitate vide CCLIIL not. B.

pj Frimus, inTextu.] PraeceptorLo vte- puM citat. Is c. V. p. 21;. feqq. facit tres ramos coeliacae „ Hepaticum, ex quo Duodena ,, Coronarium , quem praeter morem vocat Epigajlricum, & Liena- lem , a quo primo Vafa- Gaftroepiploica deinde brevia oriantur. Adeoque folus

teTm

44 ACTIO LIENIS.

Tertius'] Non perpetua [^] hic eft naturae confuetudo , & rami ex Coeliacae trunco modounicus, modo* bini aut terni adyeni» unt, uti in vafis Emulgentifeus,

cccxv.

Major^ Arteriae fplenicae ad minimum fextuplo {a) funt majores Hepaticis. Ve*

rum

tertius L o w e r x ad Lienem refpicit , neque loci ratio varietatem patitur. £c] Aona , in Textu-l Vide numeroios Auftores excitatos apud Drelincourtium 4e Lknojis c. l. n. G. Verum moiiere vi- fum elt „ nunquam me hanc varietatem vidifle „ neque icones Vesalii aut CowPERi huc trahi debere, in quibus Coellacae ramos Pi6tor ex Aorta deduxiu ut fxguram difficileiii explicaret.

f i] NuIIam unquam varietatem vidi , fed eara pecpetuam legem, quae not. b. adCCCXL difta efl: nequc enim ramorum lienalium cx conftante trunco inconflans origo me- moriam meretur. In Rene vero trunci ludunt numero, fitu> origine.

""sj Decuplo majorem Drelincourtius, L c. Ecce meas menfuras. In pueila pau- €orum,men(lum Arteria fplenica 0.000144.. Hepaticae^duae o. 000149. In puerofeptem menfiumfplenicae truncuso. 000S44. arte- riae hepaticae exCoeliaca o. 000 1 8 1 .ex Me- lenterica 0.00015-6. in alio corpufculo in- fantili fplenica o. ooooSi. Kepaticae e- 090149. F.xemplaria exftant inter

ACTIO LIENIS. 45

rum pondus Lienis vix quarta (b) pars eft ponderis Jecoris. Adeoque eodem dato tempore fluit per Lienem fanguinis por- tio vigecupla quadrupla ejus , quam ac- cipit Hepar. Atque ea fanguinis vis eo major eft, quod Lien absque pinguedine, aut mufculo , folis fiat vaforum propagini- bus. Ut manifeftum fit omnibus ,, Hepar fanguinem arteriofum unice in ufus proprios accipere, Lienem vero non in fuas , fed m publicas neceffitates. Quamprimum vero arteria Lienalis fubiit Lienem , deponltcar- neam fuam& mufculofam tunicam, uti de Carotide didlum eft, quae ipfa membra-

nam

fra€paratas partes corporis humani , quas adfervo. Inmenfa eft diverfitas rationura, quam videor explicare pofle , ex neglefla arteria kepatica finiftra, 8c fplenica di- menfa fupra ortum Gaftroepiploicae, tan- dem ex Hepate ampliori in junioribus. Arterias praeterea venis quintuplo plures facit Partholinus Atjat. renov. p. 160. & Mefentericae arteriae fere parem. fplenicam Borellus mot Anim. 11. :Prop. CXCVIII. Verum eae opiniones longe certe ab experimentis recedunt, Ar~ teriaefplenicaerationem ad venaminvenio J 5*6. 67 6. ad art. Mefentericam 1 f6 5-7 6. Sc 144 2S9. & ifO.jig. & 100.400 Sc loo. iSp. & 81- 1^6. quae quidem longe re- cedunt, cum praeterea tota Coeliaca infi- gniter Mefenterica minor fit l^] Pondus Lienis io.8c i^.unciarum facitCHB- SELDEN L. III. c. f. Pondus Hepatis trium librarum G l i s s o n. 4e hepat. p- 80. adeoque ratio jufta eft*

4^ ACTIO LIENlg/

nam propriam Lienis efficit, firmam , craf-

fanique {c). Inteream & extimam, quae

a Peritonaeo eft, ambulant vafa & Lym-

phae dudus. Arteria vero dividitur in duo

genera vaforum, quorum alia nutriendo

Lieni inferviunt , atque venas Lymphati-

cas pro fyftemate venofo naftae funt: a-

li^ vero , quae fanguinem in publicos ufus

advehunt , evanefcunt in exiguos ramulos^

quorum multi ad unum obtufum corpu-

fculum defmunt. Jnde fadum eft , ut fa-

teatur Ruychius, eam efle in Liene

fabricam , quae in partibus corporis huma-

ni glandulofis reperiri folet.

Evanefcere'^ Arteria per totum Lienem m magnos rauios fertur, ubique vero limil- lima ratione hae arteriae tefminarttur in glomeres, quos ultimos fcnfus noftri di- Itinguunt. Namque (i Lienem fpeculeris libi relidum, nihil diftingues in vaforum extremitatibus. Si vero repletus fit arte RuYscHiANA, tunc vcro totus abit in mafTam ceraceam.

Glandulasl Ruyschius non uno loco {d) fallus eft, fe glandulas in Liene repe-

rire,

[c] Alba, tenfa, utcunque feparabilis, velomni- no non duplex, uti Garengeot. 1. c, vel certe nonnifi in ingrefEonem vaforum divifibilis Winslow. 3j6. Duas, fed ex brutis animalibus, defcribit Malpi- GHius//e Liene edit. Lond. p ici.

[^J Lienem glandulam effe olim adflTmaverat RuYscH. Obferv. Anat. Chir n. fi. Qufis vero ibi glandulas Lienis citat, tue-

nint

AGTIO LIENIS. 47

l-rre: deinde alibi dixit, efTe corpufculaquae- dam , fed incognitae fabricae ,, alibi denuo mera vafa libi obvenifle teftatur, verax ta- meti ubique, neque ratiociniorum amans, fed experimentorum limpliciiTimus hiftori- cus.

Fenae] Arteriarum & venarum fines iii glomeribus ullimis conveniunt.

runtomnino Lienes acceflorii,quaies Wins- 10 w dcfcribit IV. 334. 8c Ruyschius ialibi TheJ. VIII. n. ^z. Idem in Catah- go Mufei glandulas Lienis vitulini saepif- iime nominaverat. Verum fententiam inutavit circa annum 1 6^6. Atque in o- mnibus fcriptis pofterioribus corpufcula cx fafciculis vaforum inoUiflimis , fed nulla communi membrana cind:a, neque glandulofa, adfirmat fe reperire I.pifl. III, ad f 4. Thef, I. Aff. III. n. 10. Thef IL Aff. III. n. 13» Thef X. n. 90. Cur, re- nov. 6f. 78. quae pulcherrime delineat Thef. Anat. VIL T. I. f. i. tenaciora «quam iri brutis Thef IV. n. 7. &; fimi- lia in vitulo defcribit Thef I Aff. J. n. 2. T^ef Maxim. n 7: penicillorum limilia Thefll Ajf.lV. n. 4 Thef III. n 72. Thef.V. n. 12. 71. craffiora tamen Cur, fenov. 7^. quam in homine Thef II. Aff. III. n. 12. In meis, quanto vilioribus! cxperimentis, Lienem & repletum, &non tepletum, per plures menfes maceratum tmdique diflblvi vidi in vafcula, quorum cxtremi rami refti confertim ex ramofis trunculis nafcerentur,omnino ut in icone Thefauri VI . & ea quidem facies a glan- dulola longe remota ift»

4« ACTIO LIENiS.

CCCXVI.

Comparattva ] Ma l p i g h i us folebat es vifcera, quorum fabricam in corpore hu- mano nuUis modis detegere potuerat , per omne animalium & infedorum genu$ perfequi ,• ut latitantem in aliqua fpecie na- turam fagax indagaret. Invenit,,

Jntmaiia] (a) omnia fplenem & hepar habere,& hepar quidem eo amplius {Jb) , quo animal quodvis frigidius eft.

Erinaceis ) In eo animale {c) , uti ah'a vifcera , ita Lien ex multis & diilindtis a- cinis , glandularum iimilibus , conpingitur.

Sed

[^] Irt quadrupede, ave, pifce.

{(?\ Pifcess v\dG pafiim Blasium.

[<:] Malpigh. in pojih. p. 42. Citat etiam talpam ibi , & alibi fqualum, Delphinum, lacertum deLiene p- 103. pifcesque alios, deinde bovem , ovem , hominem denique p. III. In fele lienem glandulofum de- fcribit Peyer. Obf. p. 66- & alibi^ fed fuperficiales, glandulas, cum dudlibus ex cretoriis de{f:ribit. Obf.zi. In vitulo expe- rimentum faum addit Pozzi comm. Efifi. p. 67«Addit Malpighi,, alboseffe acinos, neque tingi a materie quae per vafa injiciatur de Liene "p, 11 o. fufpendi ta- xnen ab arteriis & venis p. 1 1 1 . atque race^ snatim cohaerere, ponique in centro are- oIarum,de quibus CCCXlX. p. 11 1. atque fanguine circumflui p. iia. & efle veros tolliculos fimplices, quorum cavitatem coUapfus arguit , quando medii diflecan*^ tur p. III. ovalis figurac ibid.

ACTIO LIENIS. 49

Petrefa^is'] Non M A l P i g h i us (i?)folus^ fed multi omnino anatomici Lienes huma- nos in morbis chronicis viderunt, plenos interius globulis , vel petrefa^tis , vel dura certe aliqua materia fartis, qui fmguiares > uncifq^ue extra arteriarum, aut venarum^ rv^xum ponerentur. Adeoque (e) exftant in Liene propriae cavitates j in quas ea ma- teria morbofa depofita eft. Neque enim eae cavitates in morbis demum natae fue- runt, verum,uti quidem maxime probabile eft, cum exiguae elTent, & inHfibiles, in* tumuerunt fartae inmeabili fucco, ut oculis demum nudis confpicuae fierent.

Macerato ) (/; Lien in aqua tepida ma- ceratur , reforbet aquam per vafa Lympha- tica , quae ea fola facili encheirefi pulchre demonftrantur, deinde deglubitur, ejusque fabrica interior ferico mucofo,recens a Bom- byce elaborato , fimillima eft , atque ampullae aqua plenae magna copia interius adparent. In ea vero nota diverfae funt a glandulis, quod duftu excretorio deftituan- tur, tali certe, quem ultima Malpighii induftria detegere potuerit. Verum id fufFe- cerit 5, tertium (^) aliquid praeter arterias

&

\/\ De Liene p. i t t^ fojih. 1, c. ubi alios etiam tefket adducit. Adde Mery Hifl. 4e VAcad. Roy. des Scienc. 1 7 o z . Obf. i . DouGL. Fhil. trans . 3 49.

W Vide quid refpondeat Ruysch. ad CCLVII* &: Thef IX n. fS"

f/J Malpigh. p. 42.

[^] Malpighius co certior hoc corollariuni

deduxerat, quod liquores aTt«riis inje£tos

T&m. UL D nm

50 ACTIO LIENIS.

& venas In Liene reperiri , glandulofum, vel ampullofum. Neque tales apparentias libi occurrilTe ipfe negat Ruysckius»

ccGXvn.

Transitum'] Aqua {a) enim , aut ceracea inateria , inpulfa per arteriam Lienalem^fa- cillime per venam redit, atque viciflim. Ita conftat per experimenta Sv7Ammerdami

& RUYSCJll I.

. Diverfitatem'] Ut allae arteriae absque medio fanguinem venis reddant; aliae vero prius in cavum intermediumefFundant, ipfas nempe demonftratas glandulas.

Ars] Nunquam enim , neque RuY- sCH I us (^) , neque alius mortalium , fabri-

cam

non videret in eas glandulas ufque pene^ trare. p. 1 1 1 . Verum R u y s c h i u s , id- que non difficillime fuccedere video , aliter invenit, aibos quidem elfe eos fafciculos, injefta vero materie rubra turgere, colore eodem tingi , atque per macerationem in vafa confpicua dilToIvi. Granula vero, fi quae in repleto Liene oriuntur , viciofa funt > a cera in cellulofam telara effufa.

[<»3 Thef. II: jif III. . n. 13. Facillimum eft ex- perimentum & nunquam fallit. Inde procul dubio error ille Diemerbroe- cku ortus eft 5 qui artcriam Lienalem cum vena magna anaftomofl coirc prius quam Lienem adtingat , adfirmavit p. 81

Semper enim defunt vafa minorum generum , ex

ACTIO LIENIS. 51

cam Lienis omnem extricare potuit. Ipfa enim artificiofa repletio, ob fummam mea- bilitatem, quae in hoc vifcere eft , oculos indaginemque anatomici confundit, &Lien feliciflime repletus,atqiie permedium fedlus, continua (^) malla cerae videtur, neque di- Itinguuntur diverfa vaforum genera ; & fi deglubas membranam extimam,molliffimum vifcus in fe ipfum collabitur , atque pene uti cerebrum diffluit, ut omnia turbentur, & de Liene nihil omnino certum adferre pof- iit BoERHAAvius, cum in omnibusaliis vifceribus fabricam facUiorem invenerit. Si Lienem non repletum in aqua maceres, quodolim fecerat JoH. van HoRNE,nuper vero RuYSCHius 5 fola putredine, & leni

con-

ex quibus materies ceracea ab ipfa poro- rum anguftia excluditur. Verum fufficit RuYscHio demonftralle „ cavitates o- culis confpicuas , qualcs Malpighius defcripferit , nuUas effe. Eae enim cum nudis oculis coafpiciantur , & dilcindi pof- fint, neceflario reciperent materiam ce* raceam , arteriis inpulfam, atque turgerent uti glandulae finiplices Inteftinorum, cel- lulae adipofae &c. Verum harum re- rum nihil fit, 8c quae videbantur adefli glandulae , eae Fepletione faftae difcedunt in vafa CCCXV^. Adeoquc parum eft rationum, quod Malpighio fupef fit, [c] Sed monet Ruyschius, replctum Lienem fufpendendum efle in aqua, ut diflblvan- tur vaforum nexus, 8c glomeres eorum explicentur. Vid. iconem Thef VIL T.i.f.i. D 1

52 ACTIO LIENIS.

concuffione omnis caro Lienis diflblvitur (d). Si mercurium injeceris ,utiNucKius conatus eft , tunc vero Lien abit in faccum argento vivo plenum. Si in Liene eluto vc- na ligata aerem per arteriam impulens, ex- iiccayeris, exiiccatum difcideris, nihil ad- paret , praeter fibras {e)

CCCXVlll.

Stru^urani'2 „Nempe adeft arteria , quae fanguinem adterat, adeft vena , quae reve- hat, adeft tertium aliquid, quod neque ar- teria eft , neque vena , fanguinem tamen re- cipit , & aliquantisper retinet. Inde con- cludi poteft , etiam in Liene fecretionem a- liquam fieri: Dataenim eadem fabrica, five data eadem caufa , datur neceflario idem ef-

EmlJdrium'] Ex interiori partQ Lienis ni- •^ hil

Ten.tavi cc experimentum per f . ve! 6. men- fes protraxi. Quoties leniter conprime- batur , femper eruftabat aliquid fanguinei humoris , gloraeres vero minimi explica- bantur , albi , fimiles Lichenis Coralloidis vulgcirii mollijjimt. [«"I Vafa nempe exficcata in aere, qui ex vafis undique, in cellulofam fabricam vafis cir- cumpofitam exiverat.

{ji\ Excipiuntur inter majores corporis humanl partes, quae vel vifccra funr, vel analogae vifceribus, Pulmo , Thymus , CTlandula Thyroidea, Capfulae Renaies. Adeoquc hoc argumentum vel pro ornnibus firmum eft, vel pro «ullo ©mnino valet.

ACTIO LIENIS. S3

hil prodit, praeter venam. Venaveronon eft dadtus excretorius, cum nihil vehat, nili qaod fuperfluum ad Cor redit ; & praeter venam, in omni organo lecretorio aliud vas exftat, fmgulare, quod humorem in eo organo paratum , fmgularem & ipfum , in publica commoda avehat. In Rene praeter arterias renales , & venas , quae refpondent arteriis, exftat ureter. In Pancreate prae- ter arteriofos ramosCoeliacae,venasquecon- pares, dudus adeft falivalis, qui liquorem tenuem ad inteftinum Duodenum vehit. Atque haec eft communis fabrica glandula- rum & vifcerum. Solus Lien excipitur,nc- que perculiare vas tertii generis accepit. Lymphatica (b)] Non difficuher refelli-

tur

[l'] Prjmus vrdetur vafa Lyniphati<fa Lienis vi- difle Veslingius epiji. pojih. n. fB, Primus vero depinxit R u d k e c K,migran- tia a Liene ad receptaculum chyli» folis ufus ligaturis venarum fig. nov. VI. Deinde Ruyschius in eximio de W-v. laf Lymph. traftatu c. 5. docuit ,,ligatis vafis Lienisj etiam in exemto Liene,contre- <ftando verfus ligaturam, pararivafaLym- pharica , in interiori parte Lienis , & in fuperficie, ita tamen , ut in homine pau- ciora fint , quam in brutis animaliljus , quae Nuckii etiam eft obfervatio de nov. invent. p. 144.. &; WiNsiowi I. c. n. 340. Caspar Bartholinus autem ligatis venis per arterias repleripof- fe adfirmat , de Diaphragmate S. IV. p« 9 1 . quem quidcm eventum miror. Malpi- G H I u s fplai maceratione ea vafa paravit, ita D 3 tamc

S4' ACTIO LTENIS.

tur theoria Glissonii (^), qui Lienem ideo fadum efle putavit , ut copiofiffimam Lympham ex fanguine educeret. Lympha nempe ab omni particula corporis humani relluit , iive fecretio aliqua ibi fiat, iive nulla fuerit. In Hepate & Rene , fecretoriis or- ganis, in Pulmone non fecretorio,magna u- bique vis eft vaforum Lymphaticorum,quae NucKiusdemonftravit, & depinxit artifi- ciofifiime , 5z quorum archetypos, venas nempe Lymphae,exemtas ex corpore, & mi- rabili artificio confervatas , toties non fine veneratione tanti laboris vidit Boerhaa- vius. Lymphaticorum vaforum officium pubhcum eft , neque refertur ad ulkm pe-

ci)ha- tamen ut fere in faperficie efient , inter duas Lienis n^embranas, quales in anima- libus funt de Gland, Conglob. p. 5. Nu- CKius flatu per arteiias adafto,fere fimilia vidit Adenograph. p. fi. Pervenasvero inflando Cowperus anthropolog. ad

T. XXXVI. f. I & MORGAGNUS^^V.

II. n 47 Tn Liene fuis hydropici abs- qve ullo artificio vidit H ARTMAN E. N. C. Dec. III. Jnn. x. Obf. 190. Mercurio repleta pingit Bidloo Vindic. T. III. f. i. (nam alteravalde£ufpe£ta eft).Abeuntvero ad vefirulam Chyli NvcKio au£lore, in du- €tum vero Lymphaticuna magnum, quem Hepaticum dicit, juxta Zellerum. E- go , fateor , in homine nunquam vidi. {/] Non videtur haec opinio Glissonio tri* bui pofle, ille enim nunquam fibi vifos efle Lymphae du£tus fatetur de hepate p. 4.29 45[t. Neque ideo minus vera funt, quae contra cam fentcntiam dicitPRAE-

CEPTOR.

ACTIO LIENIS. si

culiarem unius partis C. H. fabricam. O- mnis enim particula ut nutriatur neceiTe efl. Sed nihil adfertur , nili per rubras arterias CCLX i, Atqui rubrae arteriae funt mini- morum vaforum maximae CCXXVl. adeo- que utpartes, quae rubrum fanguinem ex anguftis poris fuis excludunt , aliqueant,~ opus eft arteriis non rubris , quae ferum , Lympham, & llquores tenujores vehant. CCXLV. CCLXI. Arteriae pofcunt libi focias venas , quae quidquid non abfumtum eft in alimentum , cordi reftituanr. Eae ve- nae funt , quae dicuntur vafa Lymphatica, Ideoque peculiaris utilitas , quam fplen cor- pori humano debet, non poteft quaeri in vafrs Lymphaticis.

CCCXiX,

Plerisque\ Omnino enim , ii natura in viginti animalibus eadem fabrica conftanter ufa eft , probabile videtur, in alio adfini ani- mali non difpari ufam efie artificio , etfi id ipfum paulo magis celaverit : h nullum ex- emplum exftat vifceris, cujus fabrica iii homine alia fit , quam in animantibus reli- quis* Verum in viginti , & uUra, diverfo- rum animalium Lienibus , foUicite indaga- tam fabricam eamdem reperit Boerhaa- vius, quam defcriplit Malpighius. Non ergo alia in homine fabrica quaerenda vide- tur , etfi Lien humanus omni alio Liene magis friabilis fit (a)^

CCCXX.

M Confer etiam defcriptionem Gcissonii

D^ p.

56 ACTIO LIENIS,

CCCXX.

Splenica] Artificium fatis operofum (a) efts verum nunquam fallit. Ex fano vitulo Lien

in-

p= 45©. Multa funt, quae poffunt a RuYsCHio repoui. Namque L Vena Lienis in hominc iis poris vitulinisomni" no deftituitur» teres eft undique, & ar- teriae fimilis; adeoque,fi partes confpicu» ae diverfa (int fabrica, quidni rejiquae. II. Certum eft fabricam multarum par- tium in homine differre ab una, alterave animalium clafTc Ita partes genitales a canino gcnere , organa digeftionis a cor- nigeris, foetus involucra placentasque ab utrifque naftus eft diverfiffima. Quidni interior fabrica diffenferit , ubi differt ex- terior? faltem ex eo argumento, fi aliquid concluditur , non erit in fententiam Prae- CEPTORis. III. Probibile ratiocinium non potet obponi experimentis : Ea vero in honiine neque vaginam Malpighii admittunt ( fi aliquid praeter Icvem ab omento cellulofam telam velis), neque fi- bras, neque cellulas, neque corpufcula denique,nifi quac in vafa diflToIvi pofllint» Olim fibras illas nullas eflTe demonftra- vit SwAMMERDAM Ceroll. ij. ad Dijf de Refpir. |[»3 Poros venarum Licnis vitulini vidit, & de- Icripfit HiGHMOR difeiulfit. anat. L. L P. III. c 3. & T. 7. f. I. ex animali- bus cornigeris. Omnes Anatomici, ut foiebant tunc longe frequentiflime pecora fecare, facile in cam fententiam tranfie- r oBti In homine ipfo W £ p f e r u s f apud

VtAK^

ACTIO LIENIS. 5^

integerrimus adaptatur fiphoni, iniicitur per arteriam aqua tcpida, refiuet per venam ci-

tiffime,

Barthol. (h fulmcmb. S. 11.) fibras^ fanguinem in cavernulas effufum admilcr rat. Malpighius ornavic fyftema H I G H M o R T, idemque & ctUularum carneas fibras, 8c glandulas Lieni addidit, etiam humano. Nuperrime Duvkr- NOY, Praeceptor meus, cellulasLieni itc- rato adferuit , penis cavernofc corpori ii- miles, ied absque glandulis AH. TetropoL Vol IV. Primus vero a. i66f. Ruy- scHius demonftravit ,, venara fplenicam in hominc arteriam comitari , neque in fmus evancfcere. In efijl. vero IV. o- mnino negavit ,, humano Lieni, aut fi- bras , aut celluhs effe, eimque icntentiam conftanter tenuit Thef. Vil. n. 1 1, Thef. IX. n. z8. Thef X. n. 90. &c. Vitulino tamen Lieni cellulas fuas reliquit TheflX. n. 28. Sc in ultimis operibus , aliquid ia Liene humano fatetur fe reperire . quod nondum defcriptum lit. Cur. retjov.n.gff. Imo verc neque fatis certa eft ea , quae Lieni vitulino tribuitur, fabrica. Injc^ 6:ionc repetita aquae, & contredlatJone, diflblvontur extremi vaforum fines, &■ muci , fibrarumque fpecie efHuunt. A- deoque aer in arterias undique abruptas inpuifui cxit in vacua fpacia , facitquc cel- lulas. Neque cae cellulae ex primo na- turae fcopo funt, neque a membrana ex- teriori ad obpofitas (edesi trajiciiintur , uti vifum efl Malpighio. Sed ipliflimac majufculae arteriac , venacque in medio aerje {ufpcafac arefcunt , fibrasque iin>u]ant D 1" uti

sa. ACTIO LIENIS.

tillime, urgetar injeftio , donec nihilo in-" purior per venam redeat, quam per arte-^ riam inpulfa fuit. Neque tunc finis facien- dus elt eluendi , verum aqua inpulfa leni contradatione manuum expeilenda. Quando tandem pallet exfanguis lien, & inanitus eft, tum vero venam ligare oportet , flatum ve- ro per arteriam inpellere. ita tumebit to- tus Lien, &, coercita vinculo arteria, fu- fpenditur inaere, donecexaruerit. Si tunc deglubatur exterior membrana fuper vapo- rem exhalantis aquae, interior adparebit fa- brica ,, congeries nempe arteriarum, vena- Tum 5 & loculorum : pellucidae nempc cellulae , propriis firmatae fibris , ca- vae, extremos vaforum fines ubique reci- piunt. Tuncque alter quidem venarum terminus neutiquam confpicuus erit , quo cum arteriis copulantur : alter vero adpare- bit evidentiffimus: continuus nempe ex fo- raminibus magnis venae Lienalis in cellulas exitus. Vides unica praeparatione , dupli- cem venarum finem demonltratum efle 9 continuum quidem in arterias, quando in recente Liene aqua ex arteriis per venas re- fluxit; alter autem in cellulas patulus,quem in ficcoliene faciliter confpicimus. Faten- dum eit , in homine {b) non fuccedere eam

prae-

uti dudum fibras Lienis vacuas venas efle docuit RuYscH. Thef. lU AJf. III. n. 13. Adeoquc tota haec Highmoriana prae- paratio mutat naturam , & fiditiam fabri- cam parit. [^] In homine Lien etiam integerrimus quafi

femi-

ACTIO LIENIS. s^

praeparationem , ejus enim Lien , cum fit mollifTimus, tantam tra^tationem non pati- tur. In fplene tamen giganteae puellae, cujus ftatura feptem pedum fuir, magno ar- tificio a RuYSCHJO (^) praeparato, apparet aliquid fabricae vitulinae fimile, corpufcula nempe , quae pro cellulis habea.% [In codi- ce Feldmanni contraria & verior eft nar- ratio de hoc maximo Liene. ]

CCCXXI.

Glandulae ] Glandulas Lienis cum admi- - fifTet RuYscHius, idem mutata fententia nullas effe voluit. Videntur in Liene aqua eluto pellucid-^efieri, &evanercere5 tuncque demum conipicuae elle, quando aliquidcraf- lioris humoris in minimis haeret.

CCCXXll.

Nervi] Tot & tanti, utGLissoNius (a) Lienem habuerit pro cifterna quadam fpirituum , atque ex eo thefauro aliquid commodi reliquo fluido nervofo accedere

cre-

femiputridus videturj & folHcite elutus cxiguam molem vaforum reliquam facit, innienfum diminnto pondere , ut totus magis humoribus, quam firmis partibus conftet. Sed vide CCCXVII. not. ^. ^ [pl In ea ipfa puella pingit fuos vaforum pentcil- los RuYscHius Thef. VII. T. I. f. i. 6c negat glandulas fuifTc I. c. n. ii.

f«] Succum tenuem, qui veri alibilis fucciquaff vehiculum fit, refbrberi m Lienea nervis Glisson. ^e hepat. p. 432. fcqq.

6^ ACTIO LIENIS.

crediderit , neque aliam ob rationem adeo Rumerofos nervos Lienem adire. Verum idem, uti erat vir candidifTimus, poft ma- turiores cogitationes (^), propriam hypothe- iin (€} damnavit, cum videret ,, non con- fentire cum analogia naturae , fi duplex ner- vomm principium ponatar, a cerebro aUudj h. aliud a Liene,

Humorem} Lien non dolet (d) : in fumma mEammatiGne^ in tumoribusmaximis, ex

quibus

f^J Be Ventrlculd ^ Intefi. c. VIII. n. 7. p. iSy» edit. Batav.

^cj Verum ante omnia oportebat de experimen- to certura effe) quod quidem non vide- tur. Novi nervos arteriam fplenicam obnubere, uti Hepaticae , &: Meienterica u- traque , teli nervofa ambiuntur, eosque ner- vos provenire ex plexu femilunan liniftro Scramulisaliquibusaboclavo pare acceden- tibus ( W I N s L o w. 111. rles nerfs 407. 408.) vel plexu medio , ex intertextis fe- milunaribus nato, & fatis effe copiofos (WiNSLOw. ib. ). Verum niajores efTe, quam pro ratione vifceris , adeo non in • venio, ut non folum Cordis, Sc Ventri- culi, fed Renis nervi mihi videantur in- figniores effe. Vide quam exiguum ple- xurh pingat Vieussens T. XX 111. n.

[i] Do!et utiquc tnffammatus , dolore punftorio, fcirrhofus vero dolore obtufo Conf. FoREST. L XX. c 7 & alibi , BoNNET. fe^ulchret Anatom. L. IIK S XV II. OSf, ij. 8c feqq. Verum minus acriter dolet pulmone, ventriculo, imeftini&, vefica,

atque

ACTIO LIENIS, 6t

quibus Scirrhus nafcitur, nondolet, nili in parte fua membranofa. Exempla abunde proltant hominum , in quorum cadaveribus Lienes mirificae molis reperti funt , qui ta- men 5 dum vixerant, nih;! admodum coa- quefti fuerant d€ incommodo fenlu in hy- pochondrio fmiltro. Verum neque ad nu- tritionem tanti nervi requirebantur. buper- €ft ut ponamus ,, aliquid ex nervis [£) ad fanguinem in Liene efFundi , quod fluidita- t€m ejud augeat. Videtur certe Lien quafl alter Pulmo e^e, in cujus loculos effufus fanguis, continua aclione Diaphragmatis in refpiratione alterne moti 5 ita dividatur, ut fecundam fere Pulmonis efficaciam experia- tur. Verum, uti fanguis in Pulmone ela- boratus in cor avehitur, ita fanguis Lienis ad Hepar folum abit , adeoque Pulrro uni- verli corporis, Lien folius Jecinoris Pulmo 6ft.

CCCXXllI.

Dives] In corde admiftum fuit huic fan- guini quidquid fuit liquorum fubtiliorum, neque quidquam ab eo tempore feceffit^cuni nulla interea fecretio fafta iit.

Glandulas'] Quas ipfe Ruyschius (a) y^

pau-

atque ita tntelligendi:$ c.ft Praecep-

TOR.

[i\ Spiritus in Liene ex nervis effundi, atque conimifceri fanguini , vetus eft Sylvii de le BoE -Difp. Med. V. iS, Vretx. I. c. 43. 8c Malpighii conjcdiura de Liene^ c VI.

W Sed vidc CCCXVl &c

62 ACTIO LIENIS.

paulum diverfo nomine ignotorum^corpa- fculorum admilit. idem vero vldetur ea- rum officium eSb , quod ubique , nempe fecretio liquoris alicujus diluentis. Eum ve- to liquorem infundi venis , demonftrant olliola p3tula glandularum {b) , quae venis refpondent.

Venael In ea nota differt Lien a vifceribus reliquis, quod nihil fecernat (c)^ atque tota fabricae efficacia in eo uno laboret, ut iter ab arteriis in venas fiat expeditius. Similia facit pulr^o , fed glandulis deftituitur.

Arterioja'] Ea princepseft praefidium,quod crudum chylum humanum facit, & indige- nam , format nempe fanguinem , & con-

qualTando

{F) Diftinguendum eft inter glandulas & cellujas. In cellulas fanguinem effundi, 8c in venas ex iis patulum iter efle adfirmat Malpi- GHi vs glandulas vero ex vaforum extre- mitatibus pendere, neque quidquam de earum orificio fibi notum effe. Conf. de Liene c. V. Cera certe in i«ntervalla Lienis facile exit Perrault. mecan. des anim. p. 44.7. fed id iter praeter naturam eft.

(c) Duftum excretorium exiguum , comitem Venae fibi vifum efte adfirmat Caeci- Lius FoLius epifi. ad Bartholin, Epifi. LXll. Cent. I. p. 25-4. & fimilis eft fama dc M a r c h e t t o, qui addidit in duodenum ferri. Verum nemo unquam hoc inventum confirmavit , 8c erat allo- quin FoLius homo gloriae novitatum ftu- diofus, qui vias in corde foetus peculia- res fibi tribuerit , notas omnibus , 8r fi omnino aliquid vidit, lymphaticum vaf- culum vidit. ^

ACTlO LIENIS. 6$

^quallando conpingit; Vim iftamjpulmonis & arteriarum , paHlis fanguis , trajedus per -cancellos aurium cordis, & lacertos ventri- culorum , adeoque fluidiflimus , in fplene novam patitur efficaciam , adfinem arterio- fae , adeoque , quantum in corpore humano iieri poteft, aptiflimus ad fluendum reddi*- tur fe),

Effunditur] Lienis fabrica, percccxix. cccxx. cccxxi. eadem eft f/),quaecor- porum caveriioforum Penis, adeoque nihil lepugnat, quo minus iter fanguinis utrinque fit fimile 5, & fanguisex arteriis quidem ef- fundatur in cellulas, deinde reforbeatur in patula venarum oftia ; Notum enim eft , in pene fanguinem ex arteriis efl"undi in fpon-

giola

{d CCXX.

(e) Ccrtum eft mc fanguinem Licnalem nunquam polypofum vidifle, fed dilute rubrum , qualis fere in foctu eft, folutum , 8c a- quofum. Quae, fi confcras cum fumma pigritia fanguinis venae haemorrhoidalis CCCXXXVl. atque fan^uinis Omentalis adipc pleni CCCXXX, fuaderc videntur, adtenuatiohcm omnino fanguini in Liene contingere.

(/) Nifl vcriora fint quae poft Ruyschium diximus CCCXX. Nequc oportet nos fufiores cfle in examinanda thcoria ifta,cum ncque glandulas neque cellulas admittat humana anatome- Potcrit forfan ftagna- re fanguis in artcriis mtnimis, mojlifli- mis , aut in initiis vcnarum, diu cylin- dricis, folito amplioribus, quis dixcrit? atque ita cxponi conquaffationi Diaphra- gmaus.

#4 ACTIO LIENIS.

giofa corpora , ibi vero retin^ri conpreffis itinere venarum Teforbentium , laxatis iis- dem in patula foramina venarum recipi, Fi* ms naturae aliu6 eft , fabrica limilis.

MiAeri] Diaum eft CCCXXlLfpIeni plures, quam ulli alteri vifcerum , nervos datos efle, neque aliam affignari pofle co- rum efficaciam > praeterquam , ut fpiritus fuos adfundant fanguini. Verum cum ner- vofas venas ponere non liceat f^^, retinen-' tur adeo fpiritus in fanguine, eumque di- luunt, & elaborant.

Confoifos'] Id nullibi fieri poteft aptius, quam in iis iplis cellulis, cum arteriae ni- hil admittant.

Stmida ] Ergo fundio Lienis videtuf haec efie. 1. Sanguinem vividum , arterio- fum , a Corde receptum , paffiim vires ar- teriolas, per ramos innumerabiles in mini- mas aneriolas difpergere. 2* Adplicare fanguini vires refpirationis , proximas, cum Lien Diaphragma contingat , maximas, cum Lien libere fufpenfus undique premen tibus viribus obediat , perpetuo alias. 3. San- guinem ita praeparatum , partim continuis venis reddere , ut folenne eft in corpore humano , partim ex arteriis efFundere in ^ cellulas , viribus refpirationis conquaflare, jdiluere adfufa Lympha arteriofa , quam videntur fecernere arteriolae , quae latersi cellularum coronant, atque per glandulas Lienis proprium ^liquem liquorem efFun-

duntj

{£ \ Scd ^Tf na-. nerve.is ponit PR A e c £ p x o R cCXClt. Veium tota ei res conjefi:uralis eft.

ACTIO LIENIS. 6s

duhtj diluere etiam adfufis fpiritibus ner- veis , atque ita mutatum redderc venae Portarum. Utilitatem vero corpori hu- inano hanc maxime praeftare videtur, pa- rare langumemin totocorporefluidiflimumi qui mobilitate fua pigriorem venae porta- rum cruorem ad circulum obeundum adjuvet , & uno verbo flnui Portarum efle, quod Pulmo cordi eft, nempe fanguinem praeparare,qui ex eo imuedudus arteriolia \a Hepate anguftiis fuperandis par lit (^).

CCCXXIV»

Fluidus] Qui recentiflime ex corde cx* puifus fit^cui nihil deceflerit fluidarum psrti- cularum, qui dilutus fit Lympha arteriofa» & fpiritibus nervolis, paflTusquc refpirationis adionem.

Pur*>

[h) conf. cctx. CaeterutnCo\rpERUs(r«frff^«fK to the Anthropol.) firc\\\Qva terc propofait Lienis utilitatem , fluidiflimam vero fan^ guinis fplenici naturam a copia feri deduxit. Quae quidem fententia admitti non poa teft. Copia vaforum Lymphaticoruin fanguinem adco non ditat liquoribus flui- dioribus, ut depauperet. Et fi velis o« innino vafa Lymphatica, orta ab arteriis* non ad cifternam abire, verum venis in- feri lienalibus, nihil efficies, nifi ut tan- tum Lymphae Venae recipiant, quantum absque vafis LymphaHcis recepiflTent* cam ncmpe omnino copiam , qnae fue» rat in arteriis.

tm^ IIL E

66 ACTIO LIENIS.

Purpurem'] Quem fibi Veteres atrum finx- «runt.

Concrefcens] Ex bove millus fanguis,quem Judaei feda arteria Carotide extrahunt, protinus coit , fluiditatem vero diu retinet, ii ex liene {a) proveniat , neque facile craf- famentum a parte ferofa feparat.

cccxxv.

Emiffarium'] Uti neque Pulmo emiilarium habet. Nempe & Pulmoni , & Lieni , pro emiflario eft vena , quae fanguinem eum folum reducere videtur , in quem peculiaris fundio Lienis efficaciam fuam exercuit. Nullus enim dubitat Boerhaavius, quin fuperlit invenienda vena ('<2j, quae fangui- nem foli nutritioni dicatum reducat, &cum vena fociam arteriam. Exemplum certe in Pulmone evidens exftat , cui alia eft arteria ( pulmonalis ) , quae in publica commoda fanguinem advehit , cum focia vena Pul- jnonali , reducente in fyftema arteriofum fanguinem ex vi Pulmonalis fabricae melio- rem, quae loco emiiTarii eft ; alia vero ar- teria privatae Pulmonis utilltati inferviens

Bron-

[4J conf. riot f. ad cccxxm. & BoirN. Tro- gymn. xviii. p. 25-9. qui Praecepto* Ris fententiam experimento confirmat.

[a] Ingeniofa conjeftura eft ^ fed in Liene lo- cum non videtur habere Faciliis eft in- quifit o , fed nunquam , quantuni novi, irllus in Lieue ramulus aut arteriof us , aut venofus fuit, qui a fplc nicis truncis non proveDiret.

ACTIO LIENIS. 67

(Bronchialis) (^^, cum vena focia, quae refiduum a nutritione fanguinem excipit» Idem certe fyftema naturae nuper in Intefti- nis detexit Rvyschivs(^),

§. CCCXXVJ,

UnaTn] Ex eo demonftratur, Lienem non toti corpori humano , fed uni infervire He- pati. Namque fi in publica totius corporis commoda laboraret, tum vero fanguinem fuum duceret , ^non ad Portarum venam, vc- rum ad Cavam. Verum nulla unquam a Liene venula vifa eft ad Cavam abire.

Hepati] In hepate fanguis venofus iterab- folvit fanguinis arteriofi , diftribuitur nempc per canaiem convergentem : Verum difficul- tates anguftiorum vaforum fuperandoomni- no non effet, nifi machina praefto foret , quae tantam ei ipfi fanguini fluiditatem con- ciliaret (tf), quanta eft in fanguine arteriofo. Eadem omnino ratione in Corde, fanguis advenit , qui anguftias arteriorum obire non poffet , quas in fine ramulorum Aortae in- venit. Verum, ut fuperare poffit, facit Puimo , qui venofum fanguinem in arterio- fam naturam elaborat. Quod Pulmo fan- guini Aortae pracftat, id Lien tribuit fan-

guini

Ib'] conf. cxcviii^ cxcix.

[/] conf. cccxxxv».

[/ij Videeamdem omnino de faQguine Lienali Mefenterico & Omentali fententiam Tav- VRY jinat. raifonn. c. IX. & WiNslow in L, IV. Bxpojitionis jinat-

£ X

6H ACTIO LIENIS.

guini iinus venae Portamm. Atque in utro- que exemplo fanguis venofus, venae nempe Pulmonalis, & venae lienalis omnes dotes poffidet fanguinifi arterioli optimi.

.CCCXXVII.

Situs^ Lien , fi ad vafa refpicias, necefla- rio ante Hepar ponendus fuit , cum fangui- nem fuum pro Hepate praeparet. Si ad ipfum vifceris fitum refpexeris , Cordi proximus , Diaphragmati (a) contiguus^ ventriculo ita conjundus , ut ab eo in digeftione tumente neceflario conprimatur, mufculorum abdor minalium efficaciae fumme obnoxius faftus eft , qualem oportebat. Hic enim conve- niunt tendines & infertiones Obiiqui utrius- que , & Transverfi, atque hic etiam eorum aftiones quaii in unum centrum colligun- tur.

Moks] Ea fatis infignis eft , li confidera- veris , absque adipe , mufculo , aut excre- torio duftu, folis Lienem fieri vafis, arterio- iis, venofis, & nervis.

Su/penfio (b) ] Ut eo aequabilius undique^

premi

iia) Laterales partes Diaphragmatis maxime mu» tantur , dum media inraota eft. DCXVI. fed ca eft fedes Lienis, ut in cavis late- ribus Diaphragmatis lateat coftis obpofi- tus.

{¥) Addi vifum eft, Lienem capfula quadam cx ligamentis fafta interius & fuperius claudi Paries fuperior a ligamento Hepatico, 8c Phrenico-Gaftrico fit, infe-

rior

ACTIO LIENIS. «^

premi poflit : ne in ea fede, qua in dorfo v, g» fixus foret , prefTionem nullam experirc- tur.

Arteriae] Cordi proxima, maxima inter abdominales(f),liberrima in toto itinere , ex- pofita perpetuae efficaciae refpirationis , ut, quantum potuit , copiofiffimum , & veloci- ter motum fanguinem venae fuae miniftra- ret.

Salacius'] Malpighius(^), & BoH- N I us in canibus exquifito artificio , absque

pe-

rior plerumque a Mefocolo , alias a liga» mento Lienis proprio, quod totam e/us molem fu/^inet , 5c a Colo feparat, & vel idem eftcum omento, vel eicerte trans Lienem continuam eft. r<j' Confer not. ad CCCXV.

\d'] Cum perantiqua fama fuifTet „ hominibus Lienem exfcindi pofTe absque fummo yitae periculo, inceperunt anatomici» qui praeterito feculo experimentis circa bru- ta animalia capiendis multum operae po- fuerunt, experiri in canibus. J o l i v i v s fBoRRicH. ad Bartholin. I.pifl. xcii. Cent. IV. ] Charleton. [ibid. p. 5-57.] Hacclvart. apud Bartho> LiNVM ,quater, [ C^w? 111 Epijl. L. LXIV]JoH. MiCHAELapud Major. Chir. infuf. p. 5-86. Denis [ Conference 5.J Brvnner. \_depAncr p. 8.J Kerk- RiNG. Obf XI, Malpi GHIVS [</i? Lie' ne c. VL p. 114.] Baglivivs f £A:/>er. IX. p. 677.] Verheyen. p. 88. Bohk. Circul. Anat ' Ihyf, p. 248. Zam- 8ECCAR1. E. N. c Dee. IIL Ann. JV E 3 ap.

70 ACTIO LIENIS.

periculofa haemorrhagia , vafis ligatis, Lie^ nem exciderunt , abdomen confutum fana- verunt, eventum fpeculati funt. Teftan- turergo r. Eos cancs mire veneris cupidos fuifle: Quia nempe fanguis arteriae Aortae , obliteratam inveniens adeo infignem arte- riam fplenicam, in vafa fpermatica infiuxit uberior, adeoque, aufta feminis fecretione, audtum eft etiam feminis excernendi delide- rium. Verum ea falacitas brevis morae eft, animal enim non poteft valetudinem inte- gram diu confervare in tanto vicio Hepatis.

Mi-

app, p. pB. feqq. Ortlob. Hifl. Tan. p. 124, Regner de Graaf apud

DlEMERBROECK. p. 86. 87. R V YS CH.

Cent. Okf. n. LXVl. ValisnerivsGw»*». de Lenerati d^Italia XXII. p. gj-^. idem- que & MoRGAGNVs [e. N. c Cen' tur. IIL Obf 50. p. ^f. feqq. & MoR- GAGN Adverf 11. p. 5-4. Ul p. 36.] Heistervs e. n. c. Cent. UL Ohf, 197. p.468. Fantonvs in Dijf. Anat. Cheselden. Anat. of hum. body L, III. c. f. PoNAzzvoLvs apud Poz- 21VM p. 71. Deisch. in Dtff. l\xh praef ScHVLZxi detenfa Hal. i/jf. experimenta fua nobis reliquerunt, O- mnes in eo confentiunt , fupervivere a« nimalia, quibus fplen exfe^us eft, ri- tamque degere non maxime incommo- dam . Phaenomena vero , quae P r a e c e p- TOR adlegat, Malpi gh i vs & Bohn- 1 vs inprimis habent. Foecunda vero fuifle catellas , & marem adpetiiffe , pleri- que etiam , practer eos , quos nunc cit»- vi l c.

ACTIO LIENIS. n

Mi^us] 2. Urinam excretam fuifle fre- quentius, uberius,& magis aquofamr^): Ob camdem rationem , quae ftatim didta eft, fanguis utiin fpermaticas, ita in emulgen- tC3 arterias copiofior determinatur.

Foradtas (/)"] 3« Tum ob audlam fecre- tionem liquoris gaftrici, a quo fames oritur (lxxxviii.) tum ab aucta efficacia mufcu- lari ventriculi. Eadem femper eft ratio,fan- guis nempe , qui Coeliacam fubiit , exclufus a ramo fplenico , majori copia fubit oftia quatuor {g) ramorum , qui ex Coeliaca in Ventriculum feruntur. Neque tamen hacc voracitas diuturna eft, cum tota chyliprae- paratio deftruatur,

Borborygmi] Tantos fuifle in ventre tu- multus ^j, utanimalicum pavore fomnum excuterent, vifique fint canes excitati arre- tWs auribus aufcultafle , ut locum difce- rent , ex quo tanti ftrepitus orirentur. Hos flatus excitaflTe videtur turbatum fanguinis iter per inteftina, ut fedes aliquae copiofiori fanguine accepto validiori motu periftaltico

con-

[«] Haec obfervatio reliquis eft frequentior,

Confentit Malpighi. 1. c. Bohn. 1.

c. Den i s. Brvnnek I. Valisneri.

Hei ster. Deisch. Ortlob. [/J la obfervationibus Bohnii, MalpighiIj,'

Denisii, Heisteri. Ig] Inprimis Coronariae magnae fivc flniftrae,

quac vel cum fplenica, velcerte proxime ^ ante eam oritur, adeoque fanguinem re;

dundantem prima cxcipit. CCCXI. (*>)BoHN. 1. c.

E 4 •

f« ACTIO LIENIS.

Contra(*lae, aercm morarentur, deinde per vices exploderent. Caufa vera hujus pertur- bationis elt in fanfiuine uberius in Mefente- ricam arteriam influente.

Humor^ Poffit videri alicui ,, fiquidem deftrudo Liene hepar non defecerit, imo fa- ftum iit turgidius^^ij, ideo fanguinem Lie- nalem non ad Hepar venire. Verum ex eo experimento difcimus unice. i. Arteriae Coeliacae ramum Hepaticum plus accipere fanguinis deftrudlo fplenico. 2. Lienis effi? cacia , quae fanguinem adtenuat , h diluit, ablata, fanguinem aegrius per Hepar fluere, ftagnare, vafa fua obftruere, adeoque tu- morem facere morbofum ik), Itaque poft tres quatuorve menfes intumefcit hepar , & in hypochondrio dextro exftat , canique moleftum eft.

Spknicis] Eo nomine defignaverunt vete-

res

[i] Maipighius, Hofman, hfedic. Thyfioh p. 138 Ortlob. 1. c. & inprimis ex- perimentum . quod apud P o z z i u m ex- ftat,ubi hepar dupli ponderis, & turgcns Vena Portarum reperta eft. Verum prae- terea in hile mutationem aliquam plerique obfervaverunt. Colore alio , caflFeae fere, Valisneri 8c MorSAGnus} cafeo- iam, & parcam, & inmeabilem Ort» loB. acerrimam vcro Ppzzius & Bo-

NA XZUOLI.

[y Plerique tamen teftantur nullum omnino incommodum fopervenifle in vita per plures annos protra<Si:a. Confcr Hei- STER. Deisch. Zambeccari, Fan- ^ON. Bonaezuoli.

ACTIO LIENIS. 73

yes (I) , homines , quibus reliquo toto cor- pore deturrefcentc, unus fplen increfceret , eosque recentior aetas, ob ledem mali , vo- cat Hypochondrigcos. Jn his hommibus cum facie plurrbea, & fuis moribus con* jungantur ea fymptom^ata, quae in canibus delirudto Liene fiunu Salaces funt , & per fomnos ad debilitatem ufque femen effun- dunt, [in morbi initio, nam adulto malo quafi exfedli funt.] mingunt multatOT]& a- quofa ; voraces funt ; flatibus abundant , neque unquam, ctfi magna ferie murmura expulerint , nova crepituum materia decft: denique , uti di6tum. eft , hepar tumet ; il- que tumor in omnibus hominibus nafcitur, qui fumme fpleneticl funt.

RifuTnl Obfervatum eft homines fcenicos (n)^ qui avidam plebem rifum movendo auro emulgent, geftu facetos, fallbusque plenos, plerumque hypochondriacos t^o. ,& libi foli vix fufHcere, tum demum ridicu-!' los , quando ad officium redeunt , & ho- minum confluxu excitantur. Non videtur rifus facile explicari pofle. Quid in nervis lit , nefcimjus , alia forte difcet aetas. Id novimus, a partibus animae rifum movere

abfur-

\X\ Vide fufe Drelincourt. c. VIII. in pri-

mo nempe morbi gradu. fw] Limpidiffima. Cont. Camerar. DifT. de

Diabete hypochondriacor. &c. Vidi certe

aquae fontanae fimillimam. (»] Exemplum celebre fuppeditat L B. Pec-

9JJEL1N de MoLiERE: aliis facetiffi-

mus, fibi triflis, vitaeque pertaefus.

74. ACTIO LIENIS.

abfurdum aliquid & inpraevifum : in corpore- vero caufam poni in adfedione aliqua Dia- phragmatis (^), quod inflammatum invo- luntarios rifus facit. Adeoque videtur rifus Hypochrondriacorura explicari pofTe, a fan- guine obftrudi rami fplenici , regurgitante In proximas arterias Phrenicas (/>) , fpiriti- bus vero, ex nervis lienalibus, cadem ratio-» ne refluentibus in nervos proximos Diaphra- gmaticos.

CCCXXVIII.

Aeguilihrio ] Exftiterunt Veteres {a) , qui ideo fa<f^um efTe Lienemdocuerunt,utDia-

phragma

fe] Vide haec omnia fuo loco dcxxxv.

[ri Q^^c frequenter oranino funt rami arte° riae Coeliacae proxinae fupri Lienalem ortii vel certe ex Aorta proximi pro' deunt.

{a] Artstoteles & Erasistratus l quem refutat GALENus^e atra bile, R u- Fus Ephesius de part. corp. hum. Li IL p- m. yp. & ante orones dormire Lie- nem absque negocio Auctor Tsp/ <ju- «r/®-» cti/^p«TG[/ inter Hi ppocRAT! cos p. 286. Antiquae etiam funt rationes pro ea fententia,, animalia Liene deftitui» & alia animalia absque noxa Liene pri- vari , imo vero homines vel Chirurgi o- pera Lienem araififle [quac tamen exem- pla fuCpefta funt], vel nullum omnino a primordiis habuifTe fplenem, quales vidc hiftorias apud Aristotelem, Schen- CKiuM, Holierium, Kerkring.

c.

ACTIO UENIS. 75

phragma in dextro latere abdominis valide detMctum a ponderoro hepate, parem tra- Oionem etiam in riniftro pateretur. Verum injuriam faciuntDiviNoSTRUCTORi,qui- cunque artificioliffima ejus opificia praeter inanem fugam vacui nullum finempropofi- tum habere temerarii contendunt. Deindc fymmerria in iis tantum corporis humani partibus obtinet , quae vifur extus obnoxiae funt. Non refpexit natura ad fymmetriam inCorde, in Ventriculo, in Pancreate, in Mefenterio , in Liene. Tandem duplicia multa organa faCla funt,non ob fy mmetriam praecipue, fed ut homini poft infortunium pars focia praefidio eftet.

Pondus ] Mirum eft fuifle inter Veteres, fapientes viros, perfuafos ,, Deum & Na- turam nihil fruftra fa =re ,,aliquos tamen, qui adeo ociofum munus Lieni adfignarent. Nulla (^erte eft in corpore humano particula adeo minuta,quin in publica commoda ali- quid laboret.

Error'] ,, Prometheum ebrium Lie- nem per errorem finxifle. In ea certe opf- nione cum ftoliditate impietas conjunfta eft.

Sentina] Galenus (^) , & omnis pofl: Cum fchola, hoc fibi fyftema finxerant :

,, Omnem

I. c RoussETUM^/tf pmu Cae/ar, L. IV. c, f , plerasque certe exigua cum cura confcriptas. Sed vide multas & vanas lio- ininum opiniones cumulatas a Dre- IINCOURTIO 1. c. c 3.

{j^J Plurimis locis Sed praeterea Galenus aliquid atrae bilis in ventriculum effundi

atque

7^ ACTIO LIENiS,

3, Omnem Chylum, ad vitam & alimer^-

„ tum neceiTarium, rapi in venas Mefen»

3, tericas, & ferri in Hepar ,,EiIe vero eum

„ chylum crudiflimum Iquorem , & a na-

5, tura noftra alieniflimum „ Eum tamen

5, in Hepate^vifcere toto fanguineo, mutari

5, in fanguinem , quidquid nempe in Chylo

„ alibile eft. Supereflb' vero magnam fae-

3, cum vim,,eas ergo feparari prius, quam

5, in humidum radicale Chylus elaboretur:

5,- adeoque in Hepate fecerni excremento-

55 rnm duo genera,tum Bilem flavam, quae

55 in Duodenum efliuit , faecesque tingit ,

5, tum pejorem multo bilem atram, excre-

55 mentorum longe pellimum : Eam in Lie*

„ nem ferri , deponi, colligi, ne univerfo

,5 corpori humano magnorum malorum

,, caufa fit. Verum haec omnia partim

refutantur alibi (c) , partim repugnant de-

monftrato fanguinis in circulum motui: Ex

co cnim patet manifefto ^^non ab Hepate ad

Lienem quidquam ferri per venam fpleni-

cam, fed contraria ratione, fanguinem Lie-

nis omnem ad Hepar fluere , determinatum

valvulis (dj^ Adde ,, quod fanguis in Lie-

ne

atque motum pe iHialticum fufcitare do- cuit alibi de ufu part. L. IV. c. 8. &c, Inde Arabum fimilis doftrina, forte 8c Helmontii.

[f] De Hepatis vi fanguifica vid. cccl. de bile flavanon excrementitia c. ci i.

Id] Vid. cxxxiii. Non poflum , quin repe- tam conftanter nullas eflc) uti dudum ob* fervavit Marchettus comp.amt. ed.

Patav»

ACTIO LIENIS, n

fieadeonon faeculentus fit, vX iiuiditate, ^ florido colore exeelleat,

-/^r^mjBAsiLius Valentinusj Isaa*

CUS HOLLANDUS, ParACELSUS, HeL*-

moNTius {e)y & feda Chemica, contra fcholas aliud fyftetra propofuerunf ^, nulw jy lam in corpore humano interiorem mu- 3, tatTonem fieri absque fermentatione. Ve- 5, rum in Ventriculocrudum cibum inchj- 9 9 li naturam muiari 5 adeoque fermentuni 3, ibi requiri. Porro fermenta acida efle 9, omnia. Neque tamen in ventriculo ipfo „ tale fermentum gigni poile, cum pri- ,, mae cjus guttul-<^e ciro protinus obrue- 9, rentur. Neque aliud vifcus exttare,quod 3, id beneficii Ventriculo tribuere poflit, 9, praeter vicinum Lienem. Adeoque in 5, Liene feeerni Acorem ( f) vitalem, qui 9, per vafa brevia in Ventriculum irradiet , 9, ibique praecipua caufa lit digeftionis. , Verum nuUibi in corpore humano acidum nativum eft aut indigena, fedhoftile, con- fentiente Helmontio. Adcoqueneque in Liene: deinde a Liene nihil poteft ad Ven- triculum fluere, ex natura circulationis,

iroa

Patav p. 29 Verum nihil ideo iecG^h

ratiocinio Praegeptoris? quod con-

firmatum vide experirriento in vivo ani-

male capto apud M A L p 1 g h. de Liene p.

iij-. &olim aW^ALAEo apud Barthoi.

^ P 77f' fe] Vide LXXXVIII.

[/] Lienem omni acido deftitui, neque lac in- co£lum cogere expertus eft Bohn. ], c. p. ifS. & in nefrcode ViRiDtT. tle frim.coSi. I. c, 16.

fZ ACTIO LIENIS-

imo vero fanguinem a ventriculo per brevla Vafa ad lienalia convehi. Si vero quaeras, <3uare ergo inter Lienem & Ventriculum adeo multae venae communicantes fa^tae funt? Refpondebo Ventriculum efTe vifcus valde mutabile , atque a repletis cibis miri- fice diftendi , ut arteriae conpreiTae , & cir- culus fan^uinis interceptus , maxima mala facere poflint : ea ne fiant, Naturam po- fuiile circa omnem Ventriculi ambitum Ve- nas , quae arterias quam expeditiffime exi- nanirent, maxime vero in amplam , & non refiltentem venam fplenicam,

Vinerhque'] Etiam haec fait Helmon» T!i ig) theoria. Verum eam experimenta Malpighiana refutant, per quae con- Itat, animalia , quibus Lien exfe(flusfuit, Venerem etiam magis appetere, & qSq foe- cundiffima.

Smni] Etiam hoc Helmontivs nona- lia, puto, de caufa , nili quod fano Liene fuavius dormitur, fplenici vero pervigiles funt* Verum id certe privilegium Lien cum omnibus vifceribuscommune habet. Non enim fplen obftrudus ex peculiari indole fomnum toUit, verum ob eam unice ratio- nem, quod fanguis a vifcereobftrudo reper-

cufllis

fl] Sedem animae efle fenfitiVae Ihs duumvir. lo. Vcneris in eo fenfum primum , & feminis primordia 41. feqq. fbmnifedem inLiene efle» dum fibi operatur, non pu- blico, ibid 14. &c. Addi potefl, nihil quidquam Lieni cum partibus genitalibus cffecommercii, quae omnia tota Perito- naeo diflant.

ACTIO LIENIS, 7>

tuffus copiofius refluat in cerebrum. Ipfi certe pedes fi frigeant , caputque caleat , ut in ftudiofis hominibus fieri folet, nunquam fomnus in oculosredit, donecpedes inca- lucrint.

Laetitiae'] Splen ridere facit {h) „ vetus adagium. An quod obfervatum effet, tetri- cos effe,qui fplenici forent? Id unice verum eit ; laetitiam "magnopere pendere a liberri- mo circuitu fanguinis per omnia vafa cor- poris humani , obftruftiones vero, anxietates, atque ingratum fenfum animo exhibere, a-^, deoque omnino i. Lienem liberrimum & fa« niffimum aliquid ad laetitiam faccre , cum fanguinem fabricet quam fiuidiflimum. z^ Obftrufto Lienc laetitiam ob eamdem ra- tionem tolli , cum & ipfe dolore obtufo mo* leftus fit , neque fanguinem ita adtcnuet, uti folebat , & requirebat valetudo perfediffimai

Spiritus] Glissonivs pofuerat ,, Spiri- tus ex fanguine per fibras Lienis in cellula effundi, eosdemque per nervos inde reforberi. Verum eam hypothefin , uti diximus , ipfe abrogavit.

Plusquamperfe^ioneml Ea ^YLVii(i)

fuit

XJ}] Antiquum omhino & per omnes fere gen-' tcs fparfum, Imo vsro au£to Liene ho- mines ad ineptitudinem ufque ad rifum incitari Serenus Sammonicus p. iJS- ed. BuRM Conf eruditiffimum, ut omnia, Platneri progr. de R?/« it fplene. Forte non alia fubeft ratio,prae- ter titillationem in fede Lienis facillimam.

COUi-Mus olim ante Sylvivm fanguinem perfici & arteriofam fieri divinaverat.

So ACTiO LIENIS.

fuit opinio », Lienem nempe elaborare faii- guinem , fubtJliirimum , fluidiflimum , fpi- ritibus ditiffimum, plusqaam perfedumjqui reliqui corporis humani fanguinem admiftus corrigerec ,, Redte vidit , ianguinem in lie- ne optimum na(ci , & plus omnino perfict , quam in alia qualibet parte corporis huma- EJ» Verum in eo peccavit , quod lienis opera totam fanguinis humani maflam cor- rigi docuerit , cum tamen fanguis lienalis omnis ad unum Hepar defcratur j adeoque lien foli Hepati laboret , & folius Hepatis pulmo lit , neutiquam vero univerfi corpo- ris {k)..

■^^.

«NfcS^,^ CNj^S^ 6^-^^ «ro^^a <^<ij/^

OMENTI ACTIO.

CCCXXIX.

Spienicam'] Ea vena [a) fatis magna , peJr- git horizonti paralleia, atque in toto pro-

greflu

]JiJl Addo duas theorias ferioruiH temporum 5 quae veterum certe hypothefes excufabi- lesfaciunt,, Clopton HAVERS,qut mucilaginem articulorum in Liene parari adfirmat ojleolog. p, 2.11. edit 1691. 8c aliam Cl. D u v e r n o 1 , qui Lienem con- preflis venis ad penis fimilitudinem erigi atque inflari „ adfirmat, utilitates vero hujus inflationis non addit, L c.

[«] Vcnac Portarum defcriptio obportunius hic

exhi*

OMENTI ACTIO. St

greflli unica eft, inferitur vero magnae

Venae

cxhiberi poterit , quam PraecepTOR divifam tradit. Vena clto tcov rrvhcdV Auftoril de Venis,({\i\ inter Hippocra- ticos exftat, faepe ^g^ceA.j), faepe ctt/ *7rvKA^ didi Galeno de Dijf. Venan ab iuit oKi'\- 'Trvhin Rufo, cft Commu- his vena fyftematis chylopojetici , quae fanguinem omnium vifcerum Peritonaeo contentorum in Hepar convchit , & ar- teriis, Coeliacae, Mefentericae Superiori* & Inferiori fo:a refpoiidet. Oritur? fi non fanguinis viam, fed trunci diminutio- iiem fequamur, inintervallo duarum em!- neiitiarum lobuli Hepatis, Vide cccxxxviir, Fertur unico trunco retro arteriam Coc- Jiacam , linifterius quam duftus biliferi , finiftrorfum , deorfum, ad Duodenum, proxime dexterius quam Pylorus. In eo itinerc edit ahquando Cyjlicam Salz- MAN. de Ven fort. p. 15-. Verheyei^ T. 39. f. 2. a. WiNSLow, III. tr. des Veines 156. quam trcquentius tamen dex- ter ramus emittit: Perpetuo vero Corona' fiam parvam , dextram , in curvaturam minorem ventriculi fiusT. T. XXVII,

f. 2. WlNSL. 238. BlANCHI T. VIIL

f. 2. r. Leoncen. 1. c. c.c. Walth. p. IV. Ves A L ic. c. v. L. IIT. tum Duodenam farvam primam, fuperiorem , quae oram Duodeni dextrorfum (equirar, retro du- €tum Choledochum per Pancreas abeun$ WiNSLow 239. \Valth. p. V. Salz« man. 1, c Verheyen. 1 c. ^. Leon-

C E N A. 1. C. ^. B 1 A N C H I. 1. C. «. Scd SC

cxiguas paflfim vcnulas cdit, quae obnu* ^w, IIL F bune

U OMENTI ACTIO.

Veiiae Mefentericae. Ad fedem hujus infer-

tionis

bunt undique vafa magna hepatis, 8c par- tem non minimam efficiunt ruboris, qui in capfula Glissoni ana eft. Salz- MAN. p. if Walther. Progr. Je Vean Fort. p. II. & IV. Aliquando eiiam dedit ibi Coronariam magnam Walth.

p. V. SPIGEL. T. I. L V. N. n lAN-

CHi 1. c. (j. alias Gaftroepiploicam dex- tram (Walther. p. IX- Bianchi. I. c. </. inferius). Deinde pone Duodenum primum , pone Pancreas, & ante Duode- num tranfverfum fecundum defcendit , donec adpareat ad finiftrum latus orientis Mefenterii , interior five dexterior focia Arteria,& nomineinduaturVenae Mefent^ ?mr^,quae taraen veriflimus eft tru'- js Venae Portatum. (conf. figg. Eu?' .ch. Scc.)- Inea trajedione edit ramu varios, nempe aliquot furculos ad Duodenum , quorum aliquis inajor Duodenx fecmday e regione'primo didlae Duodenae, longius- culus efle, & tranfverfam fedem primam longe obfervare folet. Tum ad Pancreas ramulos (Walth. p. IX. Wi nslow. x$6. Salzm. p. i7.)8cadDuodenum fe- cundum, tranlVerfam etiam venam fini- ftrorfura mittit, Duodenam ukimctm f fini- jlramt quae Duodeni partem finifterio- remadit, cui nihil a Gaftroepiploica da- tum eft. (an I apud Vksal? cum dicat Jejuno porrigi? &:f. 4..L.V. r. Salzman. n. 17. an X. apud DiANCHiuM?}Hira* mi minores funt. Ecce tres mijores , qui cum prioribas varie & alternatim peiveni- unt. Qua parte ad Pancreas accedit , e •

dit

OMENTI ACTIO* Sj

tionis mirificus fit confluxus variarum ve-

narum »

dit finiftrorfum paulamque furfum^CAS* s E R. L. VI. T. I. L. ) ramum infignem, Splenicam Venam (EusT f. II. & IV. Cheselden. T. XVIII. f. 2. Vesal. E. F'.) quae fub Pancreate primum fertur, deinde fupra Pancreas magis , fub arteria focia adparet. ( S p i g e l L. V. T. II.^L.) Paulo poft, vel ex angulo quem truncus cum fplenica hcit(SALZM.l.c.p.ijf. Blanchi T. VIII &c.y vel ex trunco ulterius prc^ greflx) (EusTACH. T: XXVIL f. 4, Leoncena 1. c. H. ) ex Mefenterica certe ( G l i s s o N pro fabrica Irequentio* ri p. 240. Riolan p 115. pro conftan* te,MARCHETT. p. 26. &c.) vcl - quod nupcr vidi, rariori exemplo , ex primo ramo Mefentericae qui ad oriens Jejunum fertur, fub Pancreate, editur trequentius Haemorrhoidalis interna, leniter deorfum, deinde circa oriensjejunum in arcum con* flexa &: defcendens mter arreriam Aortam 8c Mefocolicam. Eam venam omnino femel vidi duplicem fuifte, ita ut truncus minor in majoris ramura tere in medio mefocolo finiftro infereretur. Sub Hae- morrhoidali, aliquando vero fupra eam (EvsT T. XWII f 4. Vesal. k. L. III c. V. H. L V. ic. IV O. fed cx dextro latere, fupra Mefocoli tranfverfi la- minam inferiorem , in cavitatc Mefocoli, fub pancreate, edit praeterea VenamGA* Jiro^co icam. [Leoncen 1 c. E.] EjuS unus> duove rami in mefocolon tranfver- fum eriguntur, [^ ust. I. c. f. i.J hinc cum ramo aliquo Haemorrhoidalis [Evst* Fz l

84 OMENTI ACTIO.

narum> prout elegantiffimis tabulis Ve-

SA-

1. c. ] inde cum ramo Colicae dextrac [EusT. ib ] arcus fa<3:uri ia Mefocolo, Eadem in fede Mefenterica Vena truncum peculiarem in pofteriorem laminam o- menti demittere dicitur Winsl. 247. an BiANCHi 1. c. L. ? Atque porro modo fujb Gaftro-Colica [Evst. f. 2. Winslow;

^43. \5^ALTHER p.VIII. VeSAL L.V.

T. X. lit. LL. fed confufius, Spi gel.L. V. T. II. D jduos habet truncoSjSALZM. p. 1(5. Bacchettoni Demonjlr. Anat. T.XXX. f. 1. K. K.) modo fupra eamdem venam, generat Colkam mecli(im, quae pariter in Mcfocolo tranfverfo antrorfum elata , hinc cum ramo Gaftroepiploicae , Snde cum ramo Haemorrhoidalis conve- nit,arcu fa<9:o infigni Bacchettoni i. c. I. K. I. focio arteriofi magni arcus, quo Mefenterica fuperior cum Inferiori conjungitur.Vidi non raro eam venam etiam ab Haemorrhoidali prognatam fuifle Leon- c E N. in ic. cit, \ Vidi duas fuiile a Mefen- terico trunco Colicas medias, qualeexem- plum defcribit Salzman. p. 16, Atque nunc Mefenterica eft, fub Mefocolo tranf- verfo, in Mefenterio, fublimior, & accef- £\i facili. Tunc vero incipit dextrorfum longaferie inflefti, convexa finiftrorfum, dextrorfum concava [ Winslow. &c. haec vero omniapeflime habet Bi anchi. ] Ex convexitate arcus prodeunt ramiplurimi, decem , duodecim , qui ad initium jcjuni , cujus rami cum Duodenis ultim =, commu- iiicarefoIent>totumqueJejunum , & Ileon, ad «fque primos ramos Ilcocolicae eunt.

[Eust.

OMENTI ACTIO. is

f EvsT. 1. c.] Ex convexitate vero arcus plerumque Colka dextm peculiaris ad Colon iiib Hepate conftitutum abit [E v st. t. i. l^ACCHETTONi 1. c f. 2.unum 7^v F.F.l diverfa a prioribus, hinc rum Ileoco- Iira,indecum Colico ramo GaftroCoIi- cae conjundla. Semper autem princeps ramus ex convexo arcu re(5tiffimus ad con- jundtionem inteftini Uei cum Colo porri- gitur.*[E.vsT. in utraq. ic.J Eum Rio-

LANVSp. 115- & WlNSLOW. 249 &

Walther. p. VIII Coecahm vocant ego lleocoticam dicebam.Idem,raepe trunci fimi- lisjmagnae fedi Uei ramos dar, [Evst. ubi- quej dextroque Colo pene toti , Colicam dextram, quam alias truncus edit Mefen- tcricae ; alias unice ad Coecum fiffus, hinc cum ultimo trunco venae Mefenteriae Salzman. p. 18. inde cum Colica dex- tra conjungitur. Sed dicenda eft Splenica alter princeps venae Portarum ramus. Ea prope originem , pene perpetuo,pone Pan- creas furfum emittit Venam Coronariam tnagnam Jinijlram^ (Eust. f. 2* £c ^,. WiNSLow. 25-4. "1 cujus ramus alter cir- ca Oefophagum ad inftar coronae fleftitur (EvsT. 1. c. WiNSL. Vesal, L. V» / XII. 1. R. L. in. 1 c. Q^) alter curva- turam minorem legit, faepe fociae dex- ^r^e inofculatus. (Evst. f. 2. Vesal» L* III. R, Leoncen. D.) Eam ta- nien aliquando, fed rarius, truncus vc- nae Portarum edit. Haemorrhoidaiem praeterea non longe ab origine non raro deorfum mittit. rEvsT. T. XXVIL f. a. Spigel. T. I. L. VI. Marchett. 1. C. WlNSLOW. z.gj. CowPER. in Vhil, trmf. 280. Walther, p. X. pro F 3 con-

$6 OMENTI ACTIO.

conftanti.BiANCHi. I. c. S. S.). Denique

Bpiploicam medmm eitribuit Vesal. zc,

L. III. S. L. V. f. 4. y. f. 5-. C qui Sc

dexteriorem Epiploicam ex fplenica habet

1. c. L V. f. 4. X. f. 5^. B. Ver-

HEYEN I c. g. h. Sedeas,cer-

tc tantae moli?:, nunquam vidi , & vereor

jie prior aut Haemorrhoidalis fit, aut ra-

mus aliquis Colicorum, uti Colicam inde

derivat S p 1 G E L. T. II. L. V. M. 8c R 1 o-

^ANvs hnifteriorem p. 1 1 j.Sed in itinere fuo

ad Lienem juxta Pancreas, non huic fo-

lum perpetuos ramos dat Splenica, E vst.

ubique Winslow. 2f6. Vesal. M.

(quos fplenicos interpretatur ed.Batav )iVe-.

rum 8c ventriculo ^epe ramos exhibet in

inediam inter curvaturas pofteriorem fe-

dem [Vesal. 1. c IC. L. V. f. XV. K.

f. IV. ». Spigel. L. V. T II. ad T.

T. V- VerheyenI. c. e- fed is,vereor,

Vesalivm exfcribit,Bi anchi l.c. 0.0.^

Ubi vero findi incipit, ut Lienem fubeat,

ibi ex ramis Lienalibus quidem quinquc

vel fex majores minoresque rami toti ul-

timo coeco facco finiftro ventriculi infe-

runtur, quorum fuperiores rami Brevin

vafa, vocantui (EvsT^ utrobique, Wins-

low. ?.6<.). Ex aliquo vero ramorum

infimorum [Evst« 1. c Vesal. 2.]

prodit Gafiro Epiploica fimjlra^ quae non

fonge ab origine fua , dum dextrorfum

jSc antrorfum curvatur , Epiploicam [ Wins-

16W. 260. Walther. P. X.] majo-

rcm reliquis edit,& gaftricas etiam majuf-

culas a brevihui diverfas. Ipfa legens

curvaturam ventriculi majorem , per ori-

ginem omenti repit , & huic & ventri-

culo ramos exhibendo frequentes f Spi-

GEL.

OMENTl ACTIO. S;

GEL. L. VIII. T. III.] donec contrari® itinere fodali dextrae cis medietatem ven- triculifeinmittat Evst. f.iA.c- Bpanch.]8cc. Haemonhoidalis dicTta efl:. Adde tamen, vidifTe me ab ea ipfa in Mefocolon tranf- . verfum, haud longe ab origine ramum ivifle, Colicae roediae arcubus innexum j (^einde Venam Colicam mediam , eam ip fam , quae arcum magnum Inteftinorum fecit, nihilo infrequentius ex Haemor- rhoidali , quam ex Mefenterica prodirc [EvsT. f. 2. 8c 4.]. Pancreati etiam (i- niftrorfum, longo & tranfverfo ramoiae- pe profpicit , alterove dextro breviori. Ga- Jiro Colicd eo loco orta, quem dixi> ex brevi trunco in multos ramos finditur. Eorum unus [Winslow i+^.Walth IX.], vel duo : EvsT. f. 4.], Colici funt, in tranCverfum Mefocolon ere6ti, hinc cum Colica. dextra, inde cum Coli- cct, media, conjunfti. [Evst. ib.]. Forro liniftrorfum , e regione Colicarum , c- mittit aliquot Pancreaticas parvas. Aliae vero Pancreaticae dextrae Winslow. 24,5-. ex trunco ante Pancreas pergentc, inftar venarum mefcntericarum fparguntur in Duodenum, quod Mefocolo continctur per Pancreas, cui ramulos exhibept. Ea- rum ima tranfverfo lecundo Duodeno , raedia defcendenti? fuprema Pyloro pro-. fpicitj radiatim^divergentesVidi etiam pe- culiarem venam edidiftc, quae contra arte- riam GaftroEpipIoicam pone Duodenum, coraeshujus arteriae, adfcendit, in Duode- num & Pancreasabfumta,proxima Pyloro. Alias ad Duodenum tertium Sc Pancreas ramum finiftrorfum exhibet, majorem, quam ramijquosdixi, radiatpsefjfe.Truneus F 4. autem

88 OMENTI ACTIO.

SALius (b) & EusTACHius [c) expreife* runt, & proprio capite ^egregie defcriplit LOWERUS (i).

Suam']

autem admovet fe onenti Ducdeno, dit

huic ipfi inteftino ramuni majorem, in

conjunftionem Duodeni tranfverfi primi

atque defcendentis, dextrorfum,retrorfurn

dcmerfum, atque porro curvaturam ma-

jorem rclegendo, deorfum omento £-

fiploicas ^^Ar/^^j, furfum ventriculo crebros

ramos exhibet, nomen inde nadla GaJIro-

epiploicae ■> donec ibciae inferatur finiftrae

fEvsT. T. XXVII f. i.T.X. f. 2.] aut certe

proxima finiatur [ Evst. T. XXVII. f 4.

Vesal. I. c. ]. Atque haec Vena Porta-

rum eft, extra Hepar tofa tenuis , levifli-

ma, absque valvuh's. Ejus ad venam Ca-

vam in hepate rationem fecit Bidlovs

fubquadruplam , ego vero ah'as 2104. ad

joif. aHas 6iy. ad 1125-. alias 225-. ad

5*76. invenio, ad focias vero arterias tres

iimul fumtas 2204. ad 122^.

C^] Icon ad c V. L. III. ubi vafa fuperiora fa-

tis diligenter, inferiora rudifillme pin-

guntur , ut vel nullae Vefocolicae tranf-

verfae fint, vel pro omentalibus vendan-

tur.

\c\ Exquifitae icones 2. & 4. T. XXVIL fn qui-

bus, negleftis venulis minoribus, inprimis

vafa Mefocolica, HaemorrhoidaliajMefen-

terica Gaftroepiploiea pulcherrime tradun-

tur. Videtur icon 4. magis communcm

Iiiftoriam,icon 2.varietatesaliquas tradere.

Confer cum icone 2 . tabulam VI 1 1. B ian-

CHi ut diverfitatem utriufque aeftimes.

[^] An crror codicum? Nihil enim hic docuit

LawERus.

OMENTI ACTIO. 89

Suam] Quam adipofam(^j, vel nrfTrKotKinv vocant, in fingulo latere unicam , quae fo- la id omne, quod omentum elaborat , ejus- que vifceris fuperftitem fanguinem in venam fplenicam , inde in venam Portarum refert. Adeoque videtur omnino Omentum labo- rare pro Hepate , cui fanguinem fuum om- nem mittit,

cccxxx.

TSJexus] Omentum eft membrana tenuis, quae ab infcriore limbo(^)ventriculi defcen-

dit

\j] Ita Vesalius, & compendiorum fcripto- res; iunt autem Epiploicae plurimae ex Gaftroepiploicis , quarum duae ex obpo- iitomajores funt,Guae terminos obpofitos Omenti adeunt , & Aextra ^ p^ifif^ dici folent. Aliae vero epiploicae, com- inunicantes cum prioribus ex truncoMe- fentericae venae, fere proxirae Gaftroco- iJcam, prodire dicuntur a Winslow 247. neque enim vidi , ex fplenica vero Vesalio. Minus autem Onientum vafa habet a Coronariis Ventriculi 6c He paticis.

[*]Haec omnia dc Omento majori dicuntur: conf. not. 5. ad XCV.& adde „majoris omcnti originem a Ventriculo aliquando citra Py- lorum definere, ut reliqua fedes a folo Colo utrinque orta, mirabili incurvatione in lunae crefcentis fpeciem , ad connexio- nem Duodeni cum Mefocolo, ita fini- retur, ut inflatum veficulam bilis con- tingerct. Deinde trans Lienem, cujus F^ ali-

~go OMENTI ACTIO.

dit ad umbilicum ufque, ibi Gontra fe ipfam adfcendit pofterior, & inferitur inteftino go- lo, ita ut lamina utraque faccum efficiat, in qijo inanis eit cavea, duplicaturam vocant. Atque is ipfe faccus non infternitur folum Inteftinis , verum inter eorum gyros & in- teftitia etiam fe iniinuat, imo vero IVlefen- terio non raro adnafcitur alicubi. Vafa ve- ro omnia omenti in ea cavitaterepunt. Ico- nem dedit Vesalius, cui, cumveramef- fe vrderet EusTACHtusj nulla aliam eiob- pofuit. Cavitatem vero flatus detegit , au» dtore CI. WiNSLow/^^z*) , li vulnufculo exiguo omentum perforetur* Praeter hos pnmarios nexus, cohaeret etiam omentum Pancreati, Duodeno, Lieni, imis vafis he* paticis, mefenterio {b), Subfternitur Peri-

tonae©

aliqaiBus fiirurls inne£l:itur, ad Perito-

naeum in finiftro hypochondrio, fub i-

mo ligamento Lienis , connediitur,

ubi continuum Mefocolon finiftrum ab

eodem Feritonaeo prodit. Alias autem

definit in Lienem, neque cum Peritonaeo

eonjungitur. Ad Omentum autem minus,

adde^idnotum fuiiTeEusTACHio T X. f.i,

ScRioLANO L. II. p. 97. Spigelio,

ubi lobulum fuum defcribit. & Glissonio»

cum lobulum Spigelii obvolvi omento

dixerit de ventric. ^ Intejl. c. XV.

E^*3 Vel quod pulchrius eft , per ipfum natura-

lem aditum » pone Venam Portarum;

Conf. XCV. not. 3, Nunquam fallit in

infante fano.

[^1] Locus mihi non alius notus eft , nifi in an-

gulo duodeni , quo Mefocolon fubit, ibi

enim cum Mefocolo conjungitur.

OMENTl ACTIO. 91

tonaeo ubique , ne ulla in parte abdominls (c) nudus ventriculus, ant nuda inteftina Peritonaeum contlngant ; & facile in validis motionibus abdominis laedantur. Perpetuus enim adtritus eft inter Peritonaeum &vifce- ra abdomine coiltenta , dum vel ipfavifcera a Diaphragmate defcendenie in infpiratione valide contra eam membranam expelluntur, vel ea ipfa contra inteftina a contradis mu- fculis abdominis retrorfum vi magna pre- mitar. Ideo omentum interpolitum ett , quod moUe, & fpongiae fimillimum, impe- tum harum m.otionum excipiat & frangat.^ Non defcendit infra umbilicum (d]y quod vis refpirationis in fede inferiori ventris lit debilior.

[c] Si qutdem fufficiat Omentum, faepe enim magna pars Inteltiuorum nuda eft. E u- STACH. T. IX. BlDLOO T- XXXIII.

[^d2 Nempe non perpetuo. Video etiam nunc Omentum quod totum abdomen itacon- tegit, ut etiam in Pelvim , ad uterum ufque, non modica portione fe demittat, ct HiPPOCRATico aphorifmo(V. n. 46 ) fidem faciat. Tale eft in icone Spigelii L. VIII. T. VII. Taie etiam Severinus, & JoHANNEsvaa HoRNE, & Bartholinus vidit p.6i. &Bertram 4e ufu pingued. p, 54. Saepe tamen ad umbilicum liniturj noa quod nulla infra umbilicum preflio fit, cum ea preflio faeces alvi, urinara & foctum enitatur , fed quod tenuiores ibi mulculi 7 adeoque Pcritonacum mollius

lit.

9» OMENTI ACTIO.

Tenuitas ] Si removeas fanguinea vafa & adipem circumpofitum , incredibilis erit , ut non aliam membranam tenerioiem eflQ, RuYSCKius (^jedixerit.

am-

lit fut eo integro tumor inteftiiiorum confpiciatur Bidloo T. ^x.) 6c ipfuro: pinguedine plenum. Solus enim ibi ten- do eft defcendentis obliqui &c innexi pe= ritonaco tranfverfi. Caeterum hanc fo- lam Epiploi utilitatem admittit. Fetit. Hiji. de i^Acad. des Scknc. i^if- fg] Tenuis efl: 8c facilifme laceratur, quod per- curratur valis 6c adipe, in quibus refi- ftentia multo major eflr, quam in mediis vacuis areolis. Quare in junioribus, qui- bus fere absque adipe eft, non infiatur folum commode, & aerem retinet, fQi \ per plufculos dies , aqua aut ceracea mate- ria plenum, claufani marfupii figuram fervat, denique pene illaefum eximi po- teft RuYSCH. Thef. II. T. V.

[/3 ^^^^''"•^5 ^» Texiu.'] Vafa Omenti arteriofa &; venofa perpetuo fe comitantur, ra- mosque cdunt ad angulos acutos, qui cum fimilibus ramis aliorum truncoruin conjund:!, angulofas areolas circumfcri- bunt. Conf. Spi gel. L. VIIL T. IV. Uti in toto corpore humano , ita hic et» iam , cellulofa fabrica vafa comitatur, in foetu & infante pene inanis, in adultis aliquando pinguiffima. Ramuli veromi- nores,absque artificio invifibiIes,intercon- fpicuas arcas rete efficiunt tenerius, quale RuYsCHius pinxit , easque folutior ct- iam, &• pellucens , & fere fluida pingue- do ambit.

OMENTI ACTIO; 93

Saciulos] Microfcopium docet (^)'arte- riolas rubras minimas continuari in exiguas ampullas , pknas oleo fubtiliflimo. Ex iis ampullis fere folis tota vera moles omenti iit, Si enim, ut in animalibus fieri folet , liquefiat, praeter adipem, exilifTimam ali- quam ex membranulis forditiem relinquit.

Hepar ] Oportet utique partem elFe ali- quam , inquam pingucdo effluat. Cuhi enim adgeratur perpetuo , a fanguine arte- liofo continuo curlu ad\^e6ta, nequetamen omentum in infinitam molem excrefcat, fupereft , ut quantum adfertur per arterias, tantum per venas allquorfum abeat. Ve-

lum

[^] Hic dicenda eft Malpightt fententia. Praeter receptas nreolas vaforum , quas^ pinguedo comitatur > in vacuis areolis yi- dit lineas oleofas, de adipofa ftria in ob* pofitam exeuntes, terminatas in vafa fan- guinea, turgidas globulis pinguitudinis, quos in ahquibus animalium vifa funt cruftaffe, ut in hyftricibus. F.as flrias pro propriis vafis adipofis habuit in epjft, de oment. -vdf. adip. 6c adipis quamdam communem radicem 8c inetropolin in Omento ex conje6lura pofuit. Dudtus cer- te adipofos in fele Zibethina P a k i s i n i apud clu Hcimel. p..2 2 7.in bove vero I M. HoFMANNus poft Malpightum fe vidifte teftantur. Sed in pofthuniis o- peribus p. if, ipfe dubia reddidit, quae ncque MoRGAfrNus admifit Adverf, III.p. j.Ego vero tales pellucentes oleo- fas ftrias in infantum omento faepe vidi, crant autem omoino visfa minora nct. f. tcncrrima, fua cellulofa fabrica cin(9:a.

^4. OMENTI ACTIO.

rum non aliud vas fupereft praeter ven^nto Per eam ipfarn adeo oleum reducetur, & ad Hepar quidem , quo Vena fanguinem fuum refert. Nihil ergo vero iimilius, qaam ^ o- leum in omento a caiore, & refpirationis alterna efficacia5& perpetuo motu periftalti- co inteftinorum , in fummam tenuitatem elaboratum, amarum , & rubrancidum,He- pati fubpeditari. Atque ex eo oleo pinguis illa bilis portio oritur. In brutis animali- bus , uti in Ranis , & pifcibus demonftravit Malpighius pinguedinem iingularibus dut^ibus ad Hepar ferri (/;). Non excludo tamen J) evaporationem iubtiliffimae partis oleofae, quae pinguis fumi {imillima inter inteftinorum gyros , & inter Peritonaeum atque inteftina le infinuat , atque intercedit, ne inter fe invicem, aut cum Peritonaeo connafcantur.

CCCXXXI.

Patentibus^ Ruyschius (^) expertus eft in junioribus corporibus omentum pruden- ter de corpore excifum , & exliccatum , minutiffimis undique porulis perforatum efle. Praeterea abdomen in o mni animalium

genere

[^JIaranis loco omenti ftriae adipofae funt. Ex iig conpreiTis oleum in venas exprimi po- tuit, &; piria fant in avibus & hyftrice experimenta Malpighii 1. c. p. 41.

p] Conf. XCV.

[«] Omnes codices confentiunt in hac narratio- ne, cui certe Ruyschianus textus e- videntiiTime repugnat. Thef. II. &c.

QMENTI ACTIO. 95

genere perpetuo repletur humido vapore, qui peculiari nidore,in quolibet genere pro- prio , nares ferit , quando Peritonaeum in- ciditur. Vapor quem dicimus, exhalat per- petuo, neque tamen congeritur , cum in cadaveribus faniflimis omnia quidem vlfcera oleofa lubricitate madeant, aquae vero nu!- la adfit effufio, Adeoque, cum exhalet perpetuo , neceile eft eum continuo etiam reforberi , & arteriofis canalibus , per quos effunditur, relpondere venofos, qui refor- beant, quo folo artificio Natura efiicere potuit, ne unquam vel ficcitas in abdomi- ne, vel aqua nafcatur : ariditas enim five defe(5tus excretionis (/>), partium efficitjin- pedita reforbtio Hydropem Afciten. Or- ganum vero hujus reforbtionis non aliud vi- detuf obportunius (€), quam iaminae o-

menti

[^3 Certum eft Omentum poris exhalantibus & reforbentibus plenum effe. ( oeruleum gluren in cavicatem Omento manifefto exfudat, abfque ruptione vaforum, iive inpcllatur Aortae arteriae fjve Venae Portarum. Verum idem fit in omni o- mnino abdominis punfto, vifceribus o- Hinibus membranifque. Conf. Kaavw de perfprat. f6i. 6i8. &c Rudts illos poros Profefioris Patavini , quos viJit ifli omento equi hydropici, facile eft videre non ortum dedifle hypropi , fed ab hy- drope natos effe. Hiftoria exftat in Gio» rnal. 4e Letterat. d*ltal. Toni. XXII. p.

\/] In macilentiifimo corpore mteftina coalita CowpER. Ml. tran. n. 302,

96 , OMENTI ACTIO,

omenti , tenerrimae , ofcula venarum max-" ime patula ofFerentes vapori abdominali, utl in omento vafa reperiuntur pinguedinem exhalantia xcv. cccxxx. Atque inde fit^ ut nullum omnino ej^emplum exltet hydro- pici corporis , cujus omentum fanurri fue- rit. Eum adeo vaporem 5 femiputridum $ adtenuatiflimum , inter humanos hquores maxime volatilem, reforbere videntur mi- nimae Omenti venulae [^], reddere ma" joribus Epiploicis venis, deinde Venae Porta- rum. Confentit Nuckii [e] experimen- tum, Cani vivo exiguo vulnere fcrotum aperiebat, ut acceffum pararet in cavum procelTum Peritonaei , in quem, in eo ani- inalium genere , continua cx abdomine via eft. Per id ipfum vulnus injiciebat aquae tepidae uncias aliquot, confuebat Abdomen, ut nihil quidquam efflueret, &adhgabat in conclavi , cujus pavimentum vel unicam guttam cffluentis aquulae prodidiflet. Canis

vul-

[/] Vaporem , cum fit ex genere liquorum te-a nujorum , videntur vehere pori bibuli in Lymphatica vafa. Adfunt enim non glandulae folum in omento , olim diditae Bartholino & HarderO Frodr, ffjyf. c. 7. &c. conglcbati generis, per totam adhaefionem omenti ad ventricu- lum, ad Lienem ufque, parefque omni- no in Omento minore, atque juxta cur- vaturam ventriculi minorem . perpetuae, fed 8c Lymphgtica. vafa ibi fe vidifle MuNNiK. de re Anatotn. p* i6.

[e] Sialograph. c. IT. Sed idem demonftrant e- vacuationes aquarum hydropicarum , quac per inteflina celerrimae fiunt-

OMENTI ACTIQa ^7

iriJlnet-atus mingebat uberrlme , St in ejus abddmine, poft dies ^liquot incifo , nihil i^uidquam aquae efFufum reperiebatur , cer- tiflimo indicio > citae ^ & velocis , reforbf tionis.

cccxxxih

ilepar] Atque adeo magis magisque ma- pifefta fit utilitas, quam Epiploon corpori humano praeftat ,, pinguedo nempe omeu- ti , calore , adtritione perpetua amara fadaj rancefcens, proximam facit materiam fecer- nendae bilis \a), Id demonftrat obfervatio Malpighiij quando in ranis (b) ftrias adipofas vidit, quae preflae confpicuas olei guttulas in venam Portarum efFunderent. Inde fit etiam j ut pifcibus hepar in alta

pin-

^^) Hanc opinionem valde probabiiem facit b- leum inbiiecopiofi(rimum'/?£>?.z9.;£.adIC. Id enira, cum per venam Portarum o'*> Hinino adveniatCCCXLI V , Ventriculus ve ro,&Lien,& Pancreas adipe dellituanturj, fupereft, ut ab omento, 8c, quod verifli- me monuit Morgagnus ■ Ad-verf. Wh Anim. TI } a Mefocolo & Mefenterio pin- guedo reducatur. Hinc foetui & infent! pmguedinis parum eft in toto corpore, an Umento nihil, cuin neque refpiretFoe- tus, nei]ue infans alirnentis utuurdiffi-^ / cilibus. Veruhi toetui, &: recensnato, oilis non amari eft, ut faepe expertusfurrtj fed fanguinis fimilior, e flavo rubra^ vifcida, infipi^a.

V>)lc.

Tom. IH, Q

gt OMENTI ACTia

pinguitudine quafi fepeliatur, & afelli f^jhe- par prelitim merum oleum ftillet , totumque fere in oleum diffluat. Gum enim voracilli- mi iint, & in frigido elemento habitent, inaximam amariflimae bllis copiam merito nacti funt. Neque objici poteft, non pro- babile fieri , quod oleum adeo blandiffimum in bilem adeo fumme amaram elaboretur, Omne enim oleum iblo calore, & adtritu (J/, fit iiavum , amaricans , amariflimum denique. Has mutationes C hemia demon- ftrat. Imo vero pingues cibi in ventricu- lum debiliorem inprovide ingefti , fimilem intra breviflimum temporis fpacium muta- tionem patiuntur,ut liquamen inflammabile cum amariflimis rudibus ejiciatur* Secun- daria vero utiliias eft , quam diximus , ex- halare oleum tenuilfimum, quod perpetuum rnotum inteftinorum adjuvet , reforbere vero halitum femiputridum abdominis.

CCCXXXllI.

hnmenfuni} Civis ditiflimus (a), cum fuis ddiciis inlerviret unice, atque exquifitifll-

mo

(c)LisTER, dehumorib. c XLIX. p: m. 44^. Conf. Blasium in orbe pifce.

{d) Subito in deftillationc. Vide quae ex oleo olivarum nafcuntur, 8c ex ovo, quam a- cria, &; amara/ Scd & bilis, mitJor in hepate , amara redditur in veficula IC.

(#) Pleraque quae hic dicuntur, non de Omento folo , fed de omni pinguedine in corpore huraano vera func. In univerfum o-

mnia

OMENTI ACTIO.

mo adparatu in cibo potuque uteretur^ tantam oberitatem confecutus eft , ut abdo-

men

mtiia vafa cbrporis humaiii , tiern omnes, mufculares lacerti , tendineique, ubique ambiuntur cellulofa tabrica XCIV. Ea alibi tenuiflima eft, breviffima , ex fibris graciliifimis, eaque adipem nullum recipit^ uti inter Choni fecundam laminam & Amnion , inter Scleroticam & Choroi deam , in pene, inter membranas arteria- rum , inteftinorum &c. Alibi laxior eft latiusculis fibris & quafi laminis fafta. In ea difFormia St incerto- rum limitum intervalia funt, quae modo omaino inania reperiuntur , ut praeter telam quarndam goflypiaceam nihil repe- tias, modo diftenduntur effufo adipe. Eft enim ex arteriis omnibus patula in has celluJas via , quae flatum , &: aquam , & ceram denique tranlmittit. -deoqueex arteriis hcile in fibrarum facillmie difce- dentia intervaila , effunditur , quidquid cft limmeabile Scd apertior etiam a vcnis in ea cava via cft Inde venis ligatis fu- l^itus hydrops, didtus Lowero p. mz. feqq. nde aqua venae cuicunque inpulia etiam citius quam per arterias, confen- tiente Kaauw. (de perffir. 800.) in cei- lulofam tabrlcam quamcunque exit, at- cjue mirifice cutem in monftrofae obefi- tatis fpeciem diftendit. Audaciffimam opi- nionem Bertrami qui in propria diff^ Hdne 17^9 Lympham ab artubus per cellulas pinguedinofa': redire adfirmat, cx hac ipfa obfervatione ortam puto. O- mentum fpecies omnino hujus fabricae G % efl

100 OMENTI ACTIO*

men fuum ex vinculo a fcapulis demiiTo {\i' fpenfum gerere cogeretur , neque ad men- fam adfidere poffet , niii in orbem exfetta ventrem propriohilo reciperet. Poft mor« tem excifum eft Omentum, pependit lib^as triginta {b), Ita in porcis, vitulis , &c. ante faginationem omentum totum papyra- ceum eft, idem poft aliquot menfes itapjn- gue fit, ut adeps vafa rubra tota abfcon- dat. Nempe jn omento tarda omnino eli, fanguinis circulatio , nii^i refpiratorio motu perpetuo urgeatur, Arteriarum vero motus perpetuo fortior eft,quam reliftentia facculo- lum adipoforum,adeoque quando perarterias optimi chyli copia perpetiio advehitur, nihil autem per venas praeter fanguinem reduci- tur, fupereft , ut elFundatur id omne, quod in chylo adipofum eft , in laxos folliculos,

Gracilefcat ] In equo curforio ea ipfa charta tenuius eft, qua ad epiftolasob fum-

mam

eft, in qua inter cujusvis laminae infc" parabiles duas lamellas K aau w. 5:86. va- fa repunt circumfufa cellulofa tabrica , folito more recipiente adipem.

{h) Simile exemplum exftat in E. N. C. Dec II. Ann. X. Obf.i-jf. Pondus ordinarium felibrae eft. Vidi unciae craffitiae. O- befitas vero nimia , non oves folum ( A- RiSTOTELES hjjl, anim, L. IIl.^^c 17) fed homines fuffocat H i l d a n. Obf. Chir . Cent. VI n. 97. ExempLi monftrofae molis citat Cl. Qu e l m a l 2 de pingued. fede%i.. Ego vero virum ^if. pondere Yidi, qui pro fpccimine obelitatis acri iufculptus eft.

OMENTI ACTIO. loi

'■/

mam levitatem utimur. Qiiando enim ad- tritio perpetua , & valida adeft, tunc oleum ita adtenuatur, ut in cellulis non maneat , fed in venas parthn reforbtum transeat, par- tjm exhalet volatile , atque in venulaspari- ihr minimas redeat (^c), Imo vero ex folo violentiori motu , in equo (^^faginato, fu- bito & valide ad curfum incitato, vidit RuYscHius (^j ruptas omenti cellulas, &

muitas

[c] Huic vicio obnoxios equos proprio nomine dici W^ifhhorfes King. P/?. trmf. n. it?.

\jl] Pinguedinem in urina Hippocrates o- lim vidit. In fanguine humano Glis- soN. de Ventric o> Inteft. c. XI. § 15. M0R6AGN. Jdverf Anat, II. n. 6. & in vivorum animalium vaiis. quae Hepati adferunt, Malhigh. op. pofth. p. 92I de Omenf- ^ tiene p. 42. Ex ako co- piofa pinguedo Tvlp. Ohferv. h, IIL n. iS. HiLDAN. Obf Chir. 47. L. IV. Stalpart van der Wiel Obferv. 6i, Cem. I. Sed eam neceffe efl: prius m-" fanguinem venifTe, & per arteriam Me* featericam depofitam efle.

\J] Be Gland. Vnbr ad B o e r h. & alibi. Iti febribus homines triginta librarum pon- dere leviores faiSos fuiffeobfervatRuYscK. in eadem Ep. & omnem omninoa variolis eonfumtam pinguedinem Frid. Hof- M A N N apud V E R D R 1 E s ^e uju ping. p. 2.6. Bobus ex remotis Provinciis Parifios a£tis in oflibus medulla nulla efl, In fcrpentibus fame enc(3:is pingucdo conIii=. mitur Bertram. 1. c. p. 31. Ex ta« baci uiailicatione obclitas nimia fublata G 3 Bo-

I0S OMENTI ACTIO.

multas olei veriffimi libras in abdomen efFu'? fas fuilTe, unde fubito periit animal.

Sero] In fenio, & in hydropicorum ema- ciatiffimo omento (f). Tunc enim fedem diffipati olei replet aquofus vapor ftagnans & reforbtus. Frimum certe fignum hydro- pis eft gelatina quaedam in cellulis adipo^ iis: talem in arachnoidea membrana cerebri BoERHAAVius demonftravit , in morbofo nempe corpore. Verum tunc citiffime pu- trefcit omentum , quam primum aqua in cellulas egrella eft.

Motus'] Adtritio eo tempore maximaeft, fanguinis in lixivam indolem vergentis acri- monia fumma , bilis acrior , & ea omnia requirunt oleum demulcens , quod excitatos fales obruat. Nihil adeo opportunius eft emullionibus oleofis , quotics fanguis in morbis acutiffimis in naturam corrodentem degeneravit, plenus rancidis oleis ,& falibus exaltati^» Neque alia eft ratio , rede didta Malpighio (^), quare in omni parte

cor-

BoRELL- Cent. 1\. Obf. XI. Ex perpe« tuo potu aceti obeiiffimus belli dux habi- lem & mediocrem corporis habitum re- cuperavit, apud Famianum Stradam (fed ex eodem medicandi genere funeftum fcirrhum ventriculi ortum vidi).

[/3 Mf^iviGM.deOment. p. 38. Morgagn. jidv, II p \6. In omni cellalofa vera, & vulgaris eft obfervatio.

[g\ Circa Renes., in quibus urina acerrima, cir- ca intedinum reftum , ubi alvi foex pu' ti(dior,circa Colon &:c. copioliffimaeft. Sed aliac utilitates pinguitudinis partim di-'

centur

OMENTI ACTIQ. 103

corporis humani , ubi vel adtritio validaefts vel humoresacriores, Natura oleum ad- fuderit - uberius.

Carentibus'] Peritonaeo, inteftinorum & ventriculi parie convexae, Lieni. Ea vi- fcera omnia lubrica , & ab adtadlu aut fricatione vicinarum partium tutaconftituit, Mefenterio nunquam conjungitur , id enim ex propria natura obefum eft.

CCCXXXIV,

Bret/es] Ventriculus ad mutabilitatem in diametro maximam natus eft^ut modocon- trahatur in exilifTimum fpacium , modo miris modis dilatetur. Adeoque periculum erat, ne in fubitis diftenfionibus ventricu- li , vafa ejus conprefl~a circulatione fanguinis deftituerentur, atque adeo toties fubprime-

retur

centur CCCXCVI. partim ad pulchritu- dinem cutifque aequabilitatem , partim ad molliendas preffiones corporum durio- rom in natibus, planta pedis 8cc. partim ad arcendum frigus & aeris ambeuntis inclementiam referuntur. Malpighius vero eara utiHtatem magis urget , quam praeftat pinguitudo rcforbta ad leniendum nirais acrem, falinum , & refolutum fan* guznem^ Nefcio quid hic fubeft circuli: & febres hominum obefiorum acriorcs funt, 8c mitiora animalia, quibus pluri- ma pinguedo , nerape quibus lente . aut vix omnino reforbetur , 8c pinguedo hu- mana tritu refoluta putredinem potius 8s acrimoniam auget.

G 4

104 GMKNTI ACTIO.

retur motus fa.nguinis in ventriculo, quotiei cibis repleretur. Neqiie commode poterant vafa juxta oltia ventnculi inferi . cum ven- triculo repleto conjunttisque oitiis ^ con- preiTa fuiffent neceffario ixxxv* Adeo- que Natura (a) ventriculo i, npn uni- cym arteriarum , venarumqqe truncum de- dit, fed plurimos 5 ut uno vafo conpreflb, libera manerent reliqua. 2. Haec vafa, omnia inter fe mutuo variis anaftomofibus conjunxit, ut ex eo, quod eonprimeretur ^ fanguis per reliqua motum fuum in circu- lum obiret. Inter vafa ventrlculi funt Brevia i fex nempe v^l odo venae , quae fanguinem a ventriculo ad Lienalem venam deducunt , pollicem fere Ipngae : ibi enim breviflima erat via reducendo fanguini ii^ truncuni notabilem. Valyulis {h^ praeterea munivit eas venasNATURA, ne quando fanguis a Liene verfus Ventriculum contr^ leges fuas reditum moliretur.

Su^^ilijimum] Alibi (c) diximus, proba-»

bile

[a] Ufus efl: procul dubio G r e A t o r vh bre- vifTima, atquc: adeo ex fingulis ventricu- lis:fedibusven3s deduxitad truncos,quipro- ximiefTentj neque ullis mernbranis fepa- rarentur . Id confilium fecutus efl ubiquc ia Utero) Corde dura Matre, capfulis renalibus ccc nifi forte peculiari? finis ia vifcus aliqupd per unicam viam fangui- nem inferri juberet, uti in Kepate, & ia Pulmone exempla funt.

[ij Confer quae dixi alibi CXXXII. CCCXXIX.

PRAECEPTOR LOWERUM foquitUt ,

LowERus bruta fecuit ammalia. [<?] LXXXVII.

OMENTI ACTIO- 195

bile eJTe „ quod mobiliffimae particulae fa- Jivae, & alimentorum,& potus fpirituoli5& pfFuforum in ventriculum fpirituum anima- iium 5 reforbeantur in bibulos poros ventri- puli, Verum quidcunque eft, quod in ve- x\^s ventriculi venit , id certe omne necefla- rio ad venam Portarum conflui;.

cccxxxv.

Haemorrholdales'] Omnia inteftina fangui- nem fuum omnem venae Portarum mit- tunt, folo excepto Redo, quod partim ea ipfa via fanguinem refundit Hepati , par- 'tim per Haemorrhoidales externas (a) ad Cavam venam reddit.

Acriorem ] Cum enim faeces alvi in craf- fis inteftinis putrefcant, rancidos fuos, & faetidos halitus utique ia venas fubpedi- tant (b]^

cccxxxvr,

f^j Dicentur ad DCLVI. Major portio Refti Inteftini repletur per Mefentericas , ulti» mus circulus, in quo columnae Mor- GAGNi funt, fere poUicem latus,a folis ex- ternis vafa habet.

ip) Et reforbtos per poros yenofos, 8c abfque vafis per ipfos naturales poros membrai.- nam fubtilitate fua penetrantes. Inde in febribus calor, 8c je<£tigatio , & infom- nes nodles a retentis excrementis, quac mala liinpliciflimus clyfter fubito tollit. Verum is ipfe vapor ad bilem neceflario lequiri vidctur , femialicalinus , & vob* tilis,

Gf

3> 99

m OMENTI ACTIO.

CCCXXXVI.

Mejenierum'] Omnes anatomici non aliam viam effe fanguinis ab Inteftmis redeuntis conimoni conlenfu perfuali fuerunt. Ve- rom ante tres annos fiyz^.jliteras fcriplit

ad BOERHAAVIUM RUYSCHIUS(<J) , at-

queingenue narravit ,, fe venam Cavam 5, non longe ab bepate replevifle injeda materie ceracea, poftquam eam & fu- perius & inferius ligaverat , adparuifle copiofiffimas in omni Mefenterio, per „ totum tradtum Inteftinorum, venas. Eas ':,, autem diverfas efle a ramis venae Porta- „ rirm, quod cognofcatur , fi in eodem 5, corpore h vena Cava , U i^ena Porta- 55 rum feorfim repleantur. Et duo haec 3^ venarum fyftemata natura & artificio 5, direftionis , & ramorum , mirifice dif- 5, ferre. ' ' Atque adeo omnino vi« detur in Mefenterio , & inteftinis duplex fanguinis eft circulatio , alia vulgo nota, qua fanguis per Coeliacam , h Mefenteri-

cam

(a) Loca citata vide not, 6. adl XCII. Clar. et- iam Kaauw 1. c. 475" inter Thefauros BoERiiAAViANos exetnplar vidit inte- ilini, in quo triplex vaforum genus de- monftratur. Fateor mihi nihil notum eife de origine , diftributione, aut fede ea- rum venarum. In mure tamen alpino olim P E R R A L t v s sid venam Cavam ex oraento euntla vafa vidit Mecan. des A- nim p. 476 edit. Batav. Et cum tres Lienes cflent , unus a Cava venas accepit 2oD. Med. Gall. ^m III. p. 6.

OMENTI ACTIO* 107

cam utramque arteriam adlatus , atque pri- vaius quidem mucofo& falivofo liquore,qui per proprios poros in caviratem Inteftino- rum dcpluit , audus vero fubtiliori portione ciborum , bilisque , & fucci inteftinalls , per venam Portarum ad Hepar confluit. Re- forberi enim bilem {b) omnino perfuademur i.quia chylus cumamariflima& flava cyftica bilemiftus in Inteftinis,dulcis tamen & can- didus eft in vafis ladleis , atque adeo bilem omnem depofuit , quam neceffe ett alicubi receptam eile. 2.a conditione fanguinis ve- narum (0 mefentericarum peculiari , qui obfcurus , folutus, flavus, diflimilis eft fan- guinis aliarum in corpore humano partium, quae quidem diverlitas a bile nafci videtur. 3. EfFedu acidularum , quae Hepatis potius, f]uam aliorum vifcerum , obftrudiones re- folvunt. Alia vero eft circulatio fanguinis In Mefenterio, cujus venas quidem nobis notas fecit RuYscHius,reducentes fangui- nem a nutritione fuperfluum in cavam Ve- nami Artcrias vero nutritias , pares fuis ve-

nis

(^ Conf. de reforbtione CVI.

£c] Conf. ?m. 9. ad CVI. &: adde amarum fa- porem in fan^uine venae Portarum olim a Glissonio p» 495-. 8c Cornelio apud Papam de humorib. c. 8. p. iii. &: Gladbach. apud Bianchivm, 8c ex proprio experimento Bianchi con- firmari, Fantonum praeterea earodem obfervationem repetiifle, fed in iangui- ne venae Portarum, qui in ligata vena per duas horas ftagnavcrit, apud M O R G a G n, €^ift. II. p. aop.

2o3 OMENTI ACTIO,

nis, diverfas a Mefentericis, fperat inve^iin poReBoERHAAVius, li arteria Aorta, liga- tis Mefentericis, repleatur adcurate cera- cea iTiaterie.

CCCXXXVII.

Fluidus^ Praecipuus Naturae {a) finis 5n lormando Oniento, & Liene, in eorura fitu fub prelo incumbentis fepti transverfi, & in eorum ratione ad Hepar, eafuituni-

£^] Cpntrarias conditiones temperauit Sapien- TiA Creatoris. Oportebat faugui- nem Hepaticam lentius fluere , quam fo» letarteriofus, ut vifcidus inde liquor para* retur. NecelTe erat, ut oleum in eofan- guine abundaret,ex quo bilis faponacea in- doles oriretur , adeoque fanguis & lente motus , & vifcidus metum faciebant ob- ibu6Vionis. Ergo ei tantum admifturn efl fanguinis dilutiflimi Lienalis, & liquo- ris aquei & femiputridi ventriculi &: In- tcftinorum, quantum requirebatur ad tem" perandum lentorem oleofum fanguinis. Denuo tantum motus additur a vi refpi- rationis ? quantum non quidem ad arte- riofam cclsritatem , fed ad perennitatem fluenti requiritur. Male ergo Rivini difcipalus Ziegerus in dijf. de Omento deridet eos, qui Omentum oleofarn pro bile materiem elaborare putant. Oe in- duftria n atu ra, non per arterias mifTum Sc rapide motum adipem adduci voluit, led lente motcm, 8c confufum potius» quam fubaftum , ut facilius fecederet. not. d. a4 CCCXXXilL

OMENTI ACTIO. 109

te 5, lit fanguis venofus , in ramis ad Por- tas confluentibus,debili omnino inpetumo- tus, quem ab arteriis folis {^) accipit, ds- Ititutusefficacia cordis, neque eo minus ta- inen deftihatus difficili itineri per canaies ar- teriarum raore convergentes , piger ilie fan- guis, ihcitaretur ad fluxum perennem, & periculum ftagnationis fuperaret ; Atque omnino ex phaenomenis difcimus ,, San- guinem in VenaPortarum minime concrefci- bilem , fluidum , vix rubrum , reperiri, aptum adeo , qui per Hepatis minima vafa, absque obftrudtionis metu diftribuatur. Eaoi mutationem facit motus refjpirationis , ad-

mifta

^Ton utor hic ratiocinio Keiliano, qui fanguinem in ultimis vafculis venae Por- tarum 14.615.es fegnius, quam per Aor- tam moveri adfirmavit de fecret. anim.^.6^. Nam etiamfi daretur diametrura Aortae vere eam liabere rationem, ad fumraam luminum ramorum venae Portarum, ex co ipfo tamen ratiocinio fanguis in ve nam Portarum colledlus , flueret ad hepar cum velocitate , quaeeflet ad arteriofam in i\orta celeritatem , uti fumma luminum "arteriarum Mefentericarum & Coeliacae, ad lumen venae Portarum in Hepate, quae ccrte vix ultra fubduplam eft,&procul dubio intra veram , quod mirum eft non ani- inadverfum fuiffe a viro ingeniofo. Vc rum infigniter eam celeritatcra diminutam fuifie demonftrat cumulus fri<Slionuni, quas fauguis in fuperandis initiis venula- rum fuperavit , 8c quae inpetum a Corde acceptum roirifice intregerunt* Conf.

ccxv.

lio ACTIO HEPATIS.

mifta Lympha , & liquida tenuiora ex Lh- nes, & inteftinis»

ACTIO HEPATIS,'

CCCXXXVIIL

Hepatis] In nulb (a) animalium deeft ^ quantum cognitum ell hominibus ; & quo minora funt reliqua vifcera, eo-heparam- plius (b) eft, uti in pifcibus & infeftis vide- mus. Pifcibus certe thorax nullus eft , ab- domen maximum , & in abdomine Hepar & Pancreas,cum paucis inteftinis,fere totam cavitatem replet, quod in Lamia pifce vidit BoERHAAvius. Et in canc carcharia,cui trium millium librarum pondus fuit, fere una fexta pars fuit hepatis, ut certum fit,

maxi-

[«] Quadrupedibus , avibus, pifcibus, & Am- phibiis oviparis. Verum Cor 8c Pulmo etiam in infe^tis reperiantur. Quod au- tem in cochlea pro hepate habet Mal- piGHius, id LisTERO inteftinuloruiii agmen eft. dehumor. p. 565.

f^2~^ pifcibus cum Inteftinis contextum & fere connatum longe gyros fequitur. Vete- res poterant ea ratione uti , ad defenden- dum officium hepatis in ^nguine paran- do, quod ea orrjnia animalia hepar nifta finc , quibus ruber fanguis eft, omnia de- ftituantur vero hepate > quibus idem cxcolor eft.

ACTIO HEPAT23. iu

inaximam Hepatis ad vitam neceilitatem

rrt/Aflfc^l Nom^n nadtae funt hae portae a iimihtudine viarum angviftarum , quas alti colles utrinque circumitant, Graecique fo- lebant wt/Act< vocare, ut ^fp//9!rt;Afitf (i) &Ci Ab ea etiam valie, per quam vena

magsia

£if] Portae Syriae, Ciliciae, CauGafiae, Cafpiae,, Hyrcaniae Scc. Nempe Hepar vifcus c& amplum Sc multiforme, quod in dextro Hypochondrio pene fohim^ in medio e- pigaftrio, v^k in parte fuprema iiBiilri hypochondrii ponitur. Eust. T, IX^ Cheseld T. XV. Aiias & in adultis vix fub cpltas defcendit. M o r g a g n. Epifi. 1. n» II. Alias ad umbilicum pervenit maxi" me in junioribus. S c h r a d e r. Oi^y'^t;. L De^. III. n. I, atque ita defcribit Gussojf, p. f I. Facies ejus fuperior convexa eft, & ad Diaphragmatis concavam figa* ram fida, ut refte olim Vesalius L. V. c] tumidior tamen in dextro la« tere Morgagn. Epiji, I. n. 12. 13. cum media iedes ab incumbente corde explane- tur , crafliflima in receflu finiftro cofta* rum , srracilior verfus » entriculum , & cis oefbphagum alias terminata in fenioribus; alias, 2c frequentius, trans oefophagum. eduda fere ad Lienem ufque Marchett, ^ompeKd. p. if. 26. ut etiam adnafci Lie- ni non raro vifus fitRi olan. Di emer- BROek. p, 6f. 79. Hift. (ie VAcad. des Scienc. 1727. Obf, 9. Sed inferior facics, quam Cavam vocant , multiformis e& , & in homine quidem , per corporis totius dexteriorem , hepatis vero multo finifle-

riorem

112 AGTlb MEPAtlS.

magna Hepatis fubit j nomen ipfa tia6la eil ^Ki^i- '^vKcoVi quod latine vertendumeft Ve^

na

Horem partem obfcrvante MoR(iAGN6 Adverf I p, 24. Eust, T. IX. fubit Vena, Umbikdis pene re£>a retrorfarrt dufta , quae proprium fulcum hepatis invenit, BiANCHi^i/?. /?^/>^r. T. II IV. alias apertum , plerumque tamen proprio ponte ex carne hepatis fafto conteftum EvsT. T. XK f. 4. Atque e regione fere, vel certe proxime, lcd^ magis lint- ftrorfum,ad angulum obmfiflimum,uti iri . icone Kersringiana T. XXIX. f. i.

.<j A R E N G E O T. 1. C. TrEW Vcl H E I S T E R

1, c. BiANCHi T.2. 5*. denuo alia fifTura, a fine prioris, ducit retrorfum, in termi- num pGftremum Jecoris, in ea ducim 'venofus eft E u s t. T. XI. f. 4. Hae, quas diximus» duae fifiurae, a media fofla tranfverfa ad reftos anguLos fe6tae,feparant Hepar in duas partes inaequales- Bian- c H I 1 . c. Lobos plures fecerat Ga l e n u Sj quales ia multis funt animalibus Fecit auctoritas viri , ut Carpus variare nu- mcrum fibrarum hepatis , & 2. 5.4. at- que quinque reperiri dixerit* in MvN- DiNuM p. CXLV. b. Massa plcruni- que, ait, unicam filTuram vidit Introduc^. p. 27. Sed Vesalivs & Columbvs de re Anat. p. 1^4, & reccntiores Anato- mici veritatem reflituerunt. Sinijim

longe minor, fere in trianguU fpeciem. EusT. T. XI £3. gracilescit, &: Ven- triculi partem magnam tegit Vesal. L. V. ic. XII. ad eum excavata , alias ^ad Qefophagi fiaiflram fcdeni tcrminata in

fe-

ACTIO HEPATIS ii$

fenioribus, alias ultra cam ita prbdu^laj ut Oefophagus per propriam hepatis ca« vitjtem interlobulum 8c lobum finiftrum tranfeat In univerfum vero Hepar ju- njorum hominum multo amplius eft. Zobus vero dexter in univerfum am- plior, 8c magis compofita fabrica fit, &iii duas planiffimas depreffiones dividitur, quarum anterior veficulam habct , & Co- lo innititur, pofterior Reni Vesal. L. III. ic. artt. venn. L V. ic. XX. G. Drake T. II. Eas procefTus dexterlo- buli diftinguit Chesecden anatom. T, XV. Ejus praeterea partem dimidiam finiftram frjfa tranfverfalis dividit, a dex* tris in finiftra porredla Trew vcIHeis-

TER T.III. f. 12. PlANCHI T. II. IIL

IV. ^fed nimis latam) Garengeot /plm" chnol. T. IX. f. 5. quae in finiftro latere ad angulos pene redtos fifturam urobili- calem, & foflam duftus venofi fecat Garengeot. 1. c. in dextra vero fedc in fifTuram conicam modice recurvam e vancfcit, non perpetuam. Haec tranfl verfa, majorque, fofta fcparat, ab Hepatis partc majori6canteriori,partem pofteriorem non penitus mediam , quae curx^^aturnm minorem ventriculi replet. Sed eadem poft^rior portio praeterea finifterius fofla duftus venofi finitur Eustach. T. XI. f.4, dexterius vero tranfitu venac ( avae EusT. ib.obtufonempe fulco, qui l-ere re ^talinea, paulum tamendextrorfum, dc- icendit Eust, ib Bianchi T- II. Eum ergo lobulnm, ita a tribus lateribus defi- nitum,pofterius terminatum ad orificiam Cavae venae, a SpigeliO L. VIII. c 7. & iz. vocant, non bcnercft cnim e- Tom.iiL H ;u«

114. ACTIO HEPATIS:

paPbrtarum, alieniflima enim efl: fignifica - tio recepta Venat Portae [d],

Sittum )

5^s m Blppoeraticis menioria ^«p/ a.vctT. p. 288. Li ND. evidentior vero in Sylvio O^/ in cadav. p. 100. 6c Eu.«tachio T. XI. f. 4., &: ViDo viDio. Finis lobuli pofterior firaplex eft,antenor vero in binas emineatias finditur, Evstach. T. c. Spigel. T. VIII. L. VIII. f. I. quarum liniftra papillae iimilis eminet Eust 1. c- Spig. M.|dextra oblique in caudam exit > & iter Cavae a foffa tranfverla portarum feparat. Eustach. 8c Spi g. 1. c. Hae ^ortae fiiQt, Tper quarum mediam vall^mi vena Portarum antrorfum adfcendendo tranfit, cum magnis hepaticis vafis^ arte- ria, duftiibus bilariis, nervo. Evst. T. X. f- %• BianchlT. II. F.G. R. [noa optimej ubi non poflum, quin moneam, in ea fola icone fitum naturalem a Bian- CHo pingi , licet ipfe addat, non efle gcnuinum, 8c naturales vocet icones, quae venam Portarum veficulae paralle- km faciunt» falfiflimo fitu T. III. &c. Denique, inanteriore, & dexteriore fede iobi dextri, non profundus eH: fulcus ob- tufiflimus, quem Veficula fellis occupat , fere tranfverfim pofitus, ab anterioribus ad pofteriora, hepate paulo brevior. Et haec fere hepatis facies eft. Fiflaras a- iias vagas & incertas ante Malpi&hium 8c Morgagnum Vesalius dixit. L. V. c, 7.

f<ij A ferendo fanguine , quae etymologia erudi- ; . tione Garengeotiana digaiflima ex-

^^. rut in fplanchnol. ^. i^J '

ACTIO HEPATiS.

ii|

Sinum ] Eyhanditur vena Portaj"am m antrum (g) magna ratione proprio trunco amplius, eodemmodo, uti Vena Cava ad cor iinum dextrum dilatata facit. Neqwe haec unica eft iimilitudo, cum finus Porta- rum pariter fit cor Hepatis,uti cor vulgodi- dlum univerfo corpori humano pro Cordt^ eft Omnem enim fanguinem venofum Hepa- tisaccipit,quae prima commUnis eft proprie- tasi deinde fimiliter tenuem venam circumpo- Jitacarne validaroborat.Primusinhepateeani carnem defcripfit Glissonius ('/'jj cap/u- lamque dixit, quae nomijie etiam inven-

toris

\t\ Vena Portarum in fulco tranfverfo hepatis n. c. protinus ad angulum ita obtufum, ut parum a redto differat, finditur in duos magnos ramos, trunco tamen paulo mi- nores, quorum finifter longior G 1 1 s s o N; f. 2. ad c. 5^ Kerkring. [^ml. T. XXIX. Heister. 1. c. Garengeot. 1. c. majorem partem fiflurae tranfverfae emctitur, ad finem ufque, inde in du- ftum venofum hinc in Venam umbili* calem continuatus Heister. 1. c. &Cj Dexter brevior, teftus omnibus vafis Bi- lariis & arteriofis, reliquam exiguam par . tem finus tranfverfi perficit , atque in ap- pendicem ejus not. c. educitur, fiadeftj amplior idem Walther. Vrogr. II. Adeoque magnum cavum , quale videtur defcribere Praeceptor, nullum efl, neque a Glissonio ipfo pingitiir. Ne- que angulus interceptus ramorum reflus eft, led omnino obtufuS.

[/J Poft brevem "W^ALAEi defignationem , irt H % FMjl,

m6 ACTIO HEPATIS.

tons celebris eft. Neque abs re foret , fi fi- num hepaticum,non venae nomine, fed7?««i'

vmfi appellaremus»

Miju'

Epifi. ad Barthol. a. 1640. fcripta ,. ap. Spigel. p. LXXxIIII. ( monente MoRGAGNo) Glissonius a. 1641. \_Amt. Hepat, c. aS. p. »5"6 ] &: eodem cum Glissoni o tenjpore Pecqjjktus de fnng. (^ bilis motu c. III. p- 32^. dc- icripferunt vaginam arterioiae tunicaepro- xiraam pifj- fed debilioremGLiss.p.jS^. ex carneis fibris faftam Glisson. p. 157. varie intricatis , circumpofitam truncis venae Portarum, ramifque & ramulis, to- tidem vaginulis conplexam & eos , & bi- larios & arteriofos (Pechlin. Oi>f fp. Cent. I. 8c nuper Winslow. ) furcu» los, 8c praeterea ipfam Vehculam Glis- SON. p. 15-8. qua parte hepati inneftitur. Eam capfulam contradtili yi poUere , & ad cordJs fimilitudinem pulfareadfirmabant, debilius tamen Glisson. p. 5S7. nihilo debilius Aorta Li ster. de hum. p. ipj. & alternis conftringi atque relaxari Per- RAULT. Mecan. des Ammaux p. 449. ve* nifque largiri robur arteriarum robori ad- fine Gliss. 133. Hypothefin elegantulam medici pene omnes amplexi funt, nifi quod pulfationem unus 8c alter inpugna- ret, ut Reverhorst de circul. hil. p. ij. quam ab arteriis , non ex parte ali- qua,ut veteres, fed totam derivat Wins- LOW. 1. c. 282. & BiANCHi Hiji. Hepat. I. p. 14. Verum Cowperus pjimus, ni fallor, de mufculofo robore hujus cap- fulae dubitare cepit, ad T. Uidloi jf.

deinde

ACTiO HEPATiS. 117

Vagina\ Tale robur omnino neceflarium^ erat in venis HepaticiSj cum enim fangui-

nem

deinde Stahlius (DifT Vena, Tortae Vor- ta malor. n 8.) & F A n t o n u s in nif- feriation Anat. ed. 17 11 neque nimls ci ficiit MoRGAGNus Adverf 111. p. 48. atque pofl eum multum deceflit au£to- ritati hu][is fecundarii cordis , licet Bian- CHi Hiji. Hepat.l. p. 27. & nuper Po2- 21 EpijL p. 71. 72. carneam naturara capfulae Gx i s s o n n reftituere conati fint. Nimis autcm manitefturri eft, quod cu- rioliflimus Waltherus monet de Ven. Fort. Jrogr. I. in hominecircumponi trunco , & ramis principibus Portarura, furculisqucj vaginam cellulofam,hii]C omento minori, inde ligamento laxo Hepatico-duodenali rontinuam , intertextam uberrimis nervis HepaticisCCCXLV.deinde vafis Ly niphati- cis fubrubellis «tf^.c.adCCCL.denique ve- nulis fuperficialibus obnubcntibus glandu- ks conglobatas , auae rortarura fedi ad- iident, dudiufque bilarios. His vcnulis ruber color, firmitas nervis debetur, ne- que quidquam , in cadaveribus certe nu- rnerofis , fibrarum carnearum unquam ad- paruit. Ut omnino cogar, totam hauc theoriam Pkaeceptoris deferere,ne- que aliam poflim citare caufam> qua fanguis venae Portarum refiftentias in he- pate fupcret, praeter unarn refpirationem, adjutam pulfatione valida , tum trimci arteriae Coeliacae dextri, qui trans Ve- Bam Portarum adfurgit, tum verp ra- morum hepaticorum > qui ramos venofbs r^Ttarum comitantur. Hj

uS ACTIO HEPATIS.

nem ex amplo vafe oporteat in anguftifTi- mos ramos deduci , neque quidquam ad eum movendum COT illud pedoris faciat , neque in vafe fiuat , quod proprio arteriofo elaterc liquida fua propellat , nunquam potuilTet iuperare refiftentias minimorum vafculorum, quae fubit , nifi contratlilis membrana iinum conmunem contraheret , & fanguinem he- paticum propelleret.

Mi/c^tur] Si venae, quae In magnum Portarum truncum conjunguntur , Liena- lis, Omentales variae, Galtricae , Mefen- tericae, feorfim fuis trunculis hcpar adiiflent, tunc quidem aliqua regio hepatis folum fan- guinem Omenti oleofum , alia Lienalem aqueum, alia inteftinalem acrem, rccepiftet, & nullibi .potuiflet bilis parari , quae omnes diverforum fanguinum dotes rcquirit con- jundas. Adeoque fanguinis varia genera in iinum truncum conjunSa funt, utperquas- libet venas non una fpecies, fed omnes,con- junftae adveherentur , ad quaslibet regiones Jecoris.

Refpirationis ] Minime invalida. Jecur epim ex Diaphragmate fufpenditur (g) a

magno

[^] Membrana hepatis esterior fimplex, eft. & alba,, & tenera : eadera ad carnem vifce- ris firmatur , perpetisa cellulofa tela , in qua vafa repunt a Rvyschio depicla, quae fecerunt ut Loqj/etvs in difl'. //e arterid hepatica alteram laminam hujus tu- nicae vafcHlofae nomine fecerit. Eadem membrana , diverfis locis oritur a Perito- paeo , communi origine vaginarum vifce-

rum

ACTIO HEPATIS, 119

■msgno & robufto ligarnento , atque adeo motiones fepti transverfi fequitur.

CCCXXXIX.

rum abdominalium. D o v g i. f/e Teriton. n. 82. Easqueoriginesfolentlfgamenta vocare Anatomici. Ea veriora funt tria- Medium.S. Sufpenformm; Id per convexam fedemhe- patis finifteriorem , a tranfitu venae Ca- vae per Diaphragma,ad usque anteriorem fiflTuram, & per continuam toflam umbili- calem ad usque finiftrum venae Portarum ramum,demittitur cum venaumbilicali, ju- xta lineam aIbam,paulo dcxterius,8cadum* bilicum usque defcendit, in adultof Mor- GAGN.E/)i/2.-^4«^M.n.3.;nam in recens natis ipfafifTura Hepatisad Umbilicum pertingit. DupleXjin media cellulofa fabrica arteiias vc- liasque & ligaraentum continet. Nedtitur retro,ad enfiformemcartilaginem immedia- te,ei parti Peritonaei,quae Diaphragma ve- ftit,vel dexteriusquam ea ipfa cartilago V e- s AL. 1. c. p. 434. ed. B AT. vel in ipfame- diafede,quae cartilagini refpondet. Un- dique continuum efl: membranae communi hepatiSjCui indexteriori fede foflae umbili- caIiscontinuatur,minime in ipfam carnem hepatis demerfum , ut refte contraGLi s- SONIVM& BiANCHVMp. 890. demon- ilrat MoRGAGNvs Epifi. 7. n. f. Anterius, ad marginem hepatis, latius eft, retror- fum anguftias Mo rgagnvs I. c. n. 2. quod hepar retrorfum magis gibbum fit, VidedefcriptionemWiNSLow26i.265. konem Evstachii T. IX. T. XI. f. 5. Ligamentum Smifirum , longum & trian- H 4 giilum

|2o ACTIO HEPATfS.

gulum E V s T. T. XI, f, 4. diilum etiam (obfcurius Vesali o , deinde Riolano Anthropogr.f. 122. & SpiGELiop. 15^ gcnuper MoRGAGNOE/)i/2.^w^/. i. n. i.cx angulo finiftro lobi liniftri , transOefopha- gum , ante caput Ltenis, Peritonaeo Dia- phragma veftienti inala (iniftra conjungi- tur. Proximum eftpoftcrius&peneconti- nuum fufpenforio, quod vidit etiam B i a n- CHvs p. 88 . qui nuper ejus iconcm de- ditT. \.Llgfiimentum dextrum profundius & pofterius , obtufum finem extremi lobi dextrijdexterius quam Cava tranfit, ad Peri- tonaeum jungit. Vide doftilTjroum M o r -r & a G N V M E/si,/?. I , n. 6.8c 8. B I A N c H I i- eonem T. i.m, m. & T. i.Ligamcntis ad- fioes cohaefiones Hepatis variae funt. la toetu libera eft cjus convcxitas fuperior , quae dexterior eft Lobulo. Sed eadem in adultis adnafcitur Diaphragmati , (Evst. I.c. ) fatis brevi cellulofa fabrica interpofita. Olim nota fuit haec cohaefio H ip p oc r a* Ti Tgp/ (PAS/SiWiA p. 303, Lind: deinde anw Uris & Coronarii ligxmenti nomine ab ali- quibus anatomicis tradita v. g RioUno p. I2Z. Biancho [qui pro novo defcribit. p. 17. ' & aliis. Ligamentum verius, led membraneum, tenue , conjungit hepa- tis incifionem , quae duftum venofum continet , cum oefophago , firmior ibi Buflach. T. X. f. I .deindc continuum, pone ligamentum finiftrum,cumOmento minori, quod porro a curvatura ventriculi minori in foflam du<5lus venofi protenditur, ante- riusfuper latentem lobulura expanfum.O- mento minori proxime continuacftlubri- ca membrana , quae a foflfa transverfa he- patis, ad initia Duodeni, una cum vena

Por-

ACTIO KEPATiS. 121

CCCXXXIX.

■"ense^X Mirsbilis hic metamorphons eft ,

&

Portarum & reliquis hepatis vafis transverfa fertur- Deinde rubra , vel flava , lubrica xriembrana, quae ab hepate trans veficulam fellis 5 fe conjicit ab cyftide , ad Duode- num , cui membranam externam dat, 8c trans daodenum ad Colon usque inteiii- num abit , renemque dextrum , 8c pro ximum inteilinum tenue. Dexterius vcro,, & pcne hanc membranam , & pone vafa kepatica , alia membrana a dextro hepatis fine,ad Pancreas producitur, proxime vena Cava finifterior : ante eam in Omenmm tiatus admitiitur. Porro vena Um- bilicalis , in teretem naturam connata , ab umbilico adfifiuram Hepatishdrizontalem fmillram extenfa , folet pro Ligamento terete cenferi. Membrana etiam Hepatis externa , quae fuper veficulam fe conjicit, eamque contra fulcum fuum firmat , pro ligamento numeratur. Sed dcxtrum fe- cundum ligamentum , anterius, aliquando lobum dextrum Diaphragmaii conjungit. Atque fiuiilrum ligamentum aliud & an- teriusvidi, in Hepate, cujus lobus finifter fongius ante ventriculum extendebatur , quod videtur intelligereRwy/f/piM^, quando ligameutum hepatistertium & finiftrum de fcribit circa cartilaginem enfiformemT",^^/'. V.n.jS.Denique ab hepatc,addextram fe- demtranfitusvenae Cavae inferioris, ad re- nemdextrumiaepe confpicua plicaPenito- naeiextenditur.CapfuIae vero dextraehepar aliquacopiacellulofae fabricae conjungitur.

122 ACTiO HEPAflS,

& absque exemplo. Vena Porta ad Portas veriflima vena eft, eadem trans portas, ne- que cordc falutato , neque Pulmonibus, in veriffimam arteriam- fit. Namque i. obdu- citur tunica mufculofa, quam arteriae per- petuam nactae funt , venae nullam. Verum adeft in ea tunica aliquod tamen ab arterio- fa fabrica difcrimen , omnes enim arteriae ,

quan-

(^) ^mque,mTextu2 Didum eft verius duos tiYe principes ramos venae Portarum CCCXXXlX.not.e.tiorum quilibet porro ra- mofuseft. Dexrer folet cyfiicas edere irins- lcw III. 236. Fi^wc/^i. T. VlU. f. %. y. y. aut cyfiicam unico trunco , qusm frequentius vidi ex ipfa carne jecoris profunde ad mediam dcmum veficulam adrepfifle. Idem tu^^mCoromrinm dextram noninhc' quenter ■pvoduck.Schrader- Ol^fer. Anat.Dec. i.n.y.Truncus autem dexterin tres ramos finditur majores , quorum aher transvcrfus in fifiura peculiari , quae continuatur folTae transverfae, pergit ukeriusj alter in craflam carnem hepatis antrorfum demergitur, Tertius eadem ratione furfum fe demittit Glijfon. I. c F. y. Tres etiam habet eo lo- co Kerkring fficil. obferv. T. XXIK. f. I. Truncus Sinifter idemquelongior, ex; origine flatim edit venam lobuli pro- priam 5 notatu dignam , quam alias ipfe communis truncus ftatim ante Portas edit-' Deinde praeter minores ramos , altero praecipuo ramo obviam it Venae Umbili- cali , inflexus , & longiufcule produdlus [ Glijfonio primus p. 143. F- i. conf. fVaL ther.Tp.X.deVen.FortJrogr.li, Kerkrmg. l.c B.

c.Mof

ACTIO HEPATIS; 123

quando ad vifcus {b) aliquod pervenerunt , deponunt , quidquid iplis inelt mufculoli. Contratia ratione vena Portaruni,quac prius tenuis fuerat, in vifcere deroum mufculo- iam fabricam (r) nancifclLur. Deinde arte-

riis

CMorgagn.I.pift.i- ij. yf-] pi£hisolim ab Eufiachio. T X. f. i. altero finitur inter duftum Venofum & umbilicalem foffam, Clijfon. F. 4 nempe in adulto hominc. Atque ea ratioRe,quae quidem non eft con • ftantilTima , nunc autem fub oculis elr in corpore integerrimo, vcl duos , vel fex, vel tres denique ramos numerare oportet. Quinque poft Glijfonium folent numerare. Tresfecerat Euflachius T. KXVII. f. i. quae icon a raeis obfervationibus longius abeft. [^3 ^^ Hepatis arteriis non fatis refpondet , qua- rum fedliones egregie fe fuftinent, verum ne in cerebro quidem , cujus teneras Sc limplices , 8r coeruleas , arterias, etiam nunc video orbiculares feftiones apertas fuftinere.

[r] Conf.CCCXXXVIII. Id omnino rctinendum «ft , va{a a Portarum vena profefta a ca- pfula Glijfonii ita irretiri , & ad vtcinas carnes Hepatis revinciri , ut minime coU labantur, fed firmite fedbiones fuos fufti- neant, Glijfon. de Hepat. p. zgj. unde du- plicem ipfis membranam tribuit Gliffonius. arteriofam vcro & tendineam fabricam IBianchi tc Salz,m. de V. P. n. f. Sed de omnibus hepatis venis idem adfir* mat Stahl. n.nJ^ Morgagn.Epifl. i.n 27. de ibiis vero ramis venaeCavaeP/^»;/ow.IV.i8o.

124 ACTiO HEPATJS,

riis commune eft , e^ communi principia in ramos dividi minores, cum venaeex mi- nutis principiis in magnos truncos con- fiuant 5 truncus vero fucceffive, led absque iiova divifione, in Cor continuetur. Veoa -* Fortarum vero ex communi trunco in ra- mos fecundo dividitur. Tertio fanguinis iter arteriofum ducit a corde in minutias ul- timorum vafculorum , ea omnino ratio elt in Portarum vena. Quarto , vena Portarum fecernit bilem ; verum fecernere arteriofu^m eft. Tandem 5. arteria omnis venamcon- parem accepit, quae fanguinem ad cor re- vehat contrario itinere , quem adduxerat arteria. Atque eadem eft omnino natura venae Portarum, quae fanguinem poit fe- cretionem fuperBuum in venas Hepaticas , Cavamque reddit. Adeoque vena Portarum omnes omnino propiietates arteriae f d }

pofii-

Duo codiccs confentiunt, verum non opti- maccrte haec eftlediio. Nempe duae tue- runt de venarum origine fedtae, cele- bres, Sc bdlicofae , priusquam circulatio Harveima profterneret \iiT2imque.ArfJioee-les venarum , uti arteriarum, & nervorum et- iam, origtnem communem in CoTdepo- fuerat. Eum Eraji/iratus & inter nuperos Caefdfinus ^^uaeji. Feripatet. L. V. c. 5, atque Cafpar Hofmannus fecutus eft. Coa- tra eam fententiam Galenus propofuit, Hepar venarum omnium fontcm effe de Hippacr.(^ Tlaton. decret- L. VLpene tolo Sc alibi , eumque omnis Schola fecuta eft. In priori opinione plus eft veri.Quid enim adHepar venaPulmonalis? bed fru-

ACTIO HEPATIS. izj

pcflidet: neque male docuerunt Veteres duplicem eile venarum fontem, aliasque a Corde & Cava vena , alias ab Hepaie & vena Portarum originem ducere.

Praecipuam C^jjPofiidet Boerhaavtus Hepar humanum, a Ruyschio feliciflime repletum per veriam Portarum. Si fruftu- lum hujus vifc^ris, oblinitum oleoTerebin- thinae, neque enim aliter videbis quidquam, in radiis folaribus per microfcopium adfpi- cias, tunc vero in omni particula, quae grano fabuli nihilo major fuerit, adpsrent innumerabilia vafcula, circa granula hepatis difpofita , ut jurares , totum Hepar ex me- ris Portarum ramis fieri. Idem adparet, ^i membranam extimam deglubas, atque par- ticulam aliquam in aqua diflblvas concutien- do. Atqui eos ramulos opportunius vocare- mus 5, arterias linus Portarum.

CCCXL.

ftra pugnant de coloribus quibus lux non- dum erat cognita. Vide contra Galenum GUjfonmm c. XXXVI. [ir] Majorem portionem in efficienda carne He- patis venaePortarum, quam Cavae efie, 'Ruyfchms fidiiTimus teftatur Th.II.afrill» n. i.T.Vl.f.^4.T^«/: V. n. 17. Id mt- rum videri poteft, cura Cava, pauca bile demta fanguinem venae Porrarum o* rnnem rcvehat , & practerea ianguinem ar- teriae 1 epaticae, cujus non mediocris eft copia CCCXL. Dcmonftrat autem haec ratio lentum fanguinis per ramos venae Portarum motum. Veteres fimam partem venae Portarum aflignabant , gibbam Ca> vae, hinc mollioreni illam , hanc durio- rem faciebant Carf. in Mmd, p. CXLIL

126 ACTIO HEPATIS,

§. CCCXL,

Arteriae {d)\ Ad omnia omnino loca He« patis pervenit, in quae rami venae Portaruni feruntur, in ultimos ufque penicillos, quod confpicuum eft, quoties arteriae venaeque diverforum colorum cera rcplentur. Poffi- det BoERHAAvius hepata a Ruyschio {h) parata, quae tota videntur propago efle Hepaticae arteriae* Si vero vena Portarurn fola repleatur, conprimit utique arteriasHe- paticas & obfcurat. Parantur optime , quan-

do

M Di£la eft /^rteria Hepatica ad CCCXI. Con- flanter autem truncus ejus, plurima nervo- rum propagine obnuptus, adjacet dextro la- teri venae Portarum, atque eam comitatuc incumbendo E«/2. T. X. f* *. Ejus ramus dexter , vel furculus ejus, edit Cyfticas^ quae etiam unico ex trunculo Vesal. L, m.ic. c.V. lit. f Cujfer. ad Spig. L.VIIL T.VIII. f I. Techlin.Obferv. f^. Cent. I. finduntur ad utrumque veficulae latus 5 z^ lias , quod cgo quidem rarius invenio, vere Gemellae funt»

[^j Cum arterias iftas foli capfulae fuae Glis- soNivs datas eife adfirmaret c ipj p, i^g. 8c confentiret van Horne apud Sylvium Dijf Med. VI. n. ft. & nu- per BiANCHj p. i6. e diverfo Rvy- scHivs docuit penetrare omnino ad o- xnnia punfta Hepatis Thef Max- n. 85.' Ipfe etiam dudum M o r g a g n v s , ar-^. teriae cera repletae ramos ad fuperficiem ipfam atque ligamenta vidit erumpere E- yift. I. 21. .dv. III. p. 39. & pridem RvY;scH. ep. V. p. 11. T. V. f S' T. Vi. iic. c. a fhef X, T. Hl f.j. .

ACTIO HEPATIS. 127

do arteriae tum demum replentur, poft quam repetita inpuliione aquae tepidae venae Portarum rami omnes penitiffime funt exi- naniti. Obfervavit Glissonius, eas ar- terias non adeo penetrare/^rlCapfuIam a fuo nomine didam , uti venae folent, fed exte- rius pererrare.

cecxLi.

[<?] Ordinem vide apud Winsiovivm IV. n. 317. Vena certe Portarum centrum cap- fulae obfervat , arteria, & du6tus biliofus, incumbunt, aut adjacent.

£4] Diaphragmaticae , in Textu. ] Rvyschivs olim ess defcripfit, £/>(/?. IX. p. 'o. liqui- dem de his iisdem loc|uitur Diaphragnja- ticis, atque omnino fimili ratione vidi dilhibutum ramum Phrenicum , quiper ligamentum fufpenforium ad umbilicum ufque defcendit- Deinde contrario mo- do apud MoRG AGN VM Epiji.l. n. 4. va« fa cx hepate ad ligamentum medium , feptum & Peritonaeum,divifa defcribun- tur, eadem obfcurius di6la Rvyschio 1. c- Verum vidi praeterea Pericardio Diaphragmaticam , quae fubclaviae iobo- les eft CCCIX. pcr proprium fora- men fepti,ad Hepatis gibbani partem, in dextro 8c finiftro latere defcendifle, ibique finem fecifife. Vidi etiam a vafis capfularum Penalium ramulos ad He- par migrafle Denique non rarifllma eft niemoria apud Marchettvm Com- ^end. Anat. p. 27. Cheseldenum Anat. of hum. bodj T. XX. f. 7. Ni- CoLAl Commerc. Lit- iJlt- hebd. 55. Walther vM/;r/>^r. ad dijf. de anguji, intejlin. arteriae, 'quat ex Mefenterica ma-

gna

V

123 AC riO HE1*ATIS.

CCCXLI.

Ramos] In ea (ede ^ in qua vafa vcnofa hepatis in venae Cavae truncum inmittun-

tUfj

gtia, fapra originem Gaftro-Epiplotcae ort.i » pone Duodeni partem tranfverfam primam, pone venam Portarum, inter du6lum bilarium cyfticumque, hepaiis fe- dem dexteriorem , Sc fulcum veficulae proximum fubiret , eamqile arteriam quater omnino in 20. ferc cadaveribus vidL Adeoque fi conjungas omnes ar- terias, non ukra modum erunt infra ra^ rionem . quam cum venis fblent obfer- vare. Ecce exemplum. Arteria Hepatica dexrra o 000081. finiftra o. 000049. Mefcntericae ramus o. 0001 ii. fumma arteriarum in puero feptem menfum o. oooij'!* Venae Portarum truncus o. 001014. adeoque ratio quadruplae proxi* ma. Et jam olim Pechlinvs in O^/ fg. Cent. i. atque Lister. I. c c 38. noo efle adeo exiguam obfervaverant-

[e] RVYSCH. 2piji. V. p. 21. f. 4. E. G. Thef. I. Ajf. 11. n. 7. Thsf IV. n. 89. Thef X. n. iji. Sed Cyflicae funt rami Hepati- cae not. a. neque adeo diverfam claiTem vaforum hepaticorum conftituunt.

[4] Cava, in Tsxtu.'] Infra Biaphragma, fub via not. d. dicenda , Vena Cava adtingit pofteriorem dextri lobi faciem» Ibi per proprium femicanalem, femicylindro ta- mea rainus profundum Morg. Epiji, I.j alias ifthmo protedtum Ev5T. T. XL f. 4. HiANCHi T. IV- alias liberum, ad latus dexterius lobuli Spigeiii Eust.

l.c»

ACTiO HEPATIS. 129

tur 5 pellicula ; b) pofita eft peculiaris inge- niij vera valvula 5 live labellam mcmbra-

neum,

I. c. fe lANCHi T. 11. HI. defcendit vena Cava, ante capfulam renalem dextram, per Pcritonaei caveam, Douglas ic Perit. n.i8. longitudine fere duarum un- ciarum Morgagn 1. c- n. z6. inclina- ta dextrorfum E u s t. 1. c. Sub lobulo vero nianifefta , & iniigni flexione, finiftror- fum fertur , & antrorfum & deorfum , ut Aoitae fe comitem addat vertebrifque. Morgagn 1-c. n.io, Vesal.T. venae Cavae E. B Dotjgl. L c. Dum vero per fulcum lobulo vicinum defcendit, in ipfo ex Diaphragmate exitu, edic fere duOS MORGAGN^l c. n. 26. F.UST T. XXVII. t 1. (Glisson. p ayo c. jj, f. I. %. WiNSLOw. IV. ^09. Kerk- RiNG. T. XXIX. f. 2. aut tres infignes ramo3,qui aliquando etiam in ipfum Tho- racem,adfcenderunt Morgagn 1. c. 56. faepe etiam Phrenicas venss edunt, bre- vifTimicaeterum^adeuntHeparomne.atque rcplent. Sub ii*^ majoribus ramis, alii lninores,ad lobulum inprimis, incerto nu- mero exeunt Eust. 1. c. uti hic omnia non fatis pcrpetua funt unquam.

PJ Rugas five valvulas ad ofcula venarum he- paticarum olim Sylvius Ifag. Anat. L c. 4. Vesal. ic.i^. c. V. L III. & alii ejufdem feculi audlores propofuerunt. deindeFABRTC. ab A^ap. T. III. lit. R. s[ Conringius, Reisel. E. N. C. Dec\ I. Am. IX. X. obf. 14». cum icone, Bartholinus Anat. renov. p. 157. & nuper Winslow. XV. 309. Nequc

130 ACTIO HEPATIS.

neum, verfatilejpaulum eminens ex angulo redo , quem vena magna Hepatlca , cum trunco venae Portarum facit , a foloWiN sLowo u) re6te defcriptum. 'Id velum mo- bile fanguinem ex Hepate reducem inCavam admittit quidem , idemque prohibet , ne fanguis in validioribus motionibus corporls concitato curfu ab lliacis venis ad cor re- deuns , inpetu fuo latus hepar fubeat : tunc enim claudit ofcula hepatica , inclinatum ab ipfo, nitente fanguine, & refluxum fanguinis e trunco venae Cavae in venofa Jecoris vafa prohibet. Proxime fupra hanc valvularn perforat circulum tendinofum (d) fepti

trun-

negaverim , utin maximis ramis &: vena- rum & arteriarum fatis commune eft, eminere parietem venae Cavae , atque ar- cum fingere. Valvulam vero adeflcjquae relapfum fanguinis inpcdiat , nunquam vidi, neque repertus fum quidquam ob- ftaculi , quoties per lliacas venas replevi Hepar, Cavaeque venae fyftema. Hepati- cae praeterea rugae non unica, fed tot funt, quoc rami ex Cava Hepar adeunt. [<;] Non invcnio. Videtur Fraeceptok opti- mus diccre de valvula E vstachii, alia nempe valvula nobili venae Cavae, quam noftra. memoria fufius propofuit Pari siNus Academicus.

yf] Diaphragma pro itinere venae Cavae fere quadrangukre obtufum foramen nadtum cft CowPER. Myot- 1714. 7. licet trian- gulum faciat Cl. Sennac. Memoir. de l'Acad' des fcienc 1729. T. 14: Solet autcm latus hujus quadranguli interius

iini-

ACTIO HEPATIS. 131

truncus Cavae , & protinus eft auricula» Nullus enim in homine eft Venae Cavae in Thorace truncus inferior, quae Veterum fuit opinio; uti optime fidis iconibus ex-

preffit fLUSTACH'US (^).

Ubique'\ Ubicunque definit ramus venae Portarum , ibi incipit (/) furculus ahquis, qui ad cavam pertinet , neque ulla cft in

Hepa-

finiftrum, efficere tendo, qui dextrorfum defcendit, & carni iritimae dextrae adpen- dicis fepti adcurobit. Latus obpofitum dextnim validus falciculus efficit fibrarum, quae ab anteriori Bc media ala tendineade? fcendunt, atque in imam dextram alam difperfis fibris finiuntur. Superius la* cunar fibrae tranfverfae claudunt , quales a carnibus coftalibus fupra oftinm Cavae Oefophagt finiftrorlum feruntur,8cdeor- fum Sennac. 1. c. b. b. Inferius vali- dae tranfverfaeque fibrae funt , quae lato ftrato verfus Thoracem adfcendunt. Hag fabrica obtinetur, ut fibrae intricafad fe mutuo fuftineant, neque in ulla agita- tionc fepti variabilem foraminis diame- trum efficiant

[e]T.- XXVI. T XVL f.i. Vesal. tc. Aru venar. Nempe in brutis animalibus inclinati cordis folus mucro Diaphrag- mati obvertirur, ideoque, cum bafis cor- dis ab eodem fepto longiuscule diftec , truncus alicujus longitudinis infignior de- icendit ab aure dextra , qui in homine vix unqaam ullus eft.

[/] Glisson p. 221. 246, 8c 274. RUYSCH^ nef. VL n. 82.

l z

132 ACTIO HEPATIS.

Hepate, etlam exigua particula, inquanon praefto fint extremi fines arteriae Hepaticae, & venae Portarum, et primae fimul origi- nes venae Cavae. Habet Boerhaavivs jecinora , a Rvyschio {g) repleta ceracea materie per venam cavam , quod quidem non eft difficillimum , poftquam valvulae ftylo pertufae funt , ea certe hepata vi- dentur unice fieri ramis venae cavae. Cum enim foli repleti fint , opprelTerunt re]iqua vafa. Inde diverfitas orta eft, in fcriptorum ( h) opinionibus, ut alii Hepar foli venae Portarum, alii foli cavae adfignarent; Ve- TEREs vero fedem gibbam Hepatis cavac dividerent , fimamque partem tribuerent trunco Portarum.

Pauciores'] id veriffime contra Glisso- soNiUM (ij &MAI.PIGHIUM (^)demon-

ftravit

'g] Conf. Cur. renov. p. 21.

'hy V. g. Spigel. p. 14,8.

]z] p. 25f. Addiderat plures videri, quod rami Cavae abrumpantur tenerrimi ihid. deinde venae Cavae ramos ampliores efTe, 6c in univerfum fummam lumi- num utrinque aequalem. p. 229.

[/?]!)£ Hepate p. 61. Nempe Malpighiu^ in recens natis animalibus eam fabricam fcrutatus erat. Verum ea aetate vena Portarum multo minor eft 8c rami, quos primus ramus venae Portarum ( cccxxxix. n. a, ) exhibet in adulto corpore , eos omnes vena umbilicalis edit, quae plufcu- iis etiam a partu menfibus aliquot fokt furculos riepati impertire- Itemque ve- nofusduftustunc ramos edit plusculos.U-

traque

ACTIO HEPATIS. 133

ilravit RuYscHius (/). Secreta enimbile, id quod revehitur, copia advedto fanguini cedit.

CCCXLII.

Finei] In univerro hepate nulla reperitur pinguedo, licet cellulofa fabrica adfit, quae intra Glissonh capfulam ell, atque ex- iguo fadlo vulnufculo inflari poteft ita, ut aer totum trattum venae Portarum , om* nesque ejus ramos cum vagina fequatur [d}, Urgebat olimBoERHAAvius contra Ruy-

"Schium:

traque ratio minuitpprtionem venaePor-

tarum , 8c excufat Malpighivm

[/]Vide CCCXXXIX. not. e. Eadem prius fberat

fententia Spigelii L. V. c. 4. p. 147. 8c

J Q H A N N i s van H o R N E Microtechm p

69. edit. Lipf.

Jjn] Alias praeterea Hepatis venas, fed minores ,

paflim diligentiores viderunt Anatomici.

Ex Azyga vena in ramos Portas adeuntes

flatum tranfiiffe vidit Schrader. Obferv.

Amt, MecL Dec.l, n. 7. venas vero fepti

tranfverfi cutu ramo vena Portarumconf

jun6bas fuifle Eustach. de renib. p^

155. 8c venam trevem cum Diaphrag-

maticis RiOLAN. p. 11 5-.

f/»] V^iNSLow. IV. 316. Cellulofa nempe

fabrica & vaforum fafciculum univerfum

vicinae carni hepatis necStit, & inter fin-

gula vafa fepta cellulofa emittit, &; inter

ipfos demum acinos fe infinuat. Neque

aliud videtur voluifle Bianchi in miri-

fica illahepatis icone fu^er numer. T.VII.

I3

rU ACTIO HEPAtlS;

SCHIUM [^lexemplum hydatidum , atque hepar ex gtandulis conponi ideo probabile ajebat elTe jquod non remel integrum jecur ex meris aquolis bullulis fadtum Iit vifum ab Anatomicis. Refpondebat Ruyschius „ aoibulare per omne hepar cum v^igina G L I s s o N 1 1 , venisque ad Portas pertinen- tibus, cellulofam fabricam , quae vifa fit etiam pinguedinem habuifie ; eam ipfam fa- . bricam ita mutari ab hydrope, ut obprefla vafa quafi deleat , atque univerfum vifcus meris fieri buUulis adpareat , neque quid- quam , praeter hanc telam fpongiofam , in Hepate adefTe , nifj vaforum glomeres.

G/obuhs]Hepzr {u\s[c] humano hepati fimil- !imum , deinde hepar humanum exquilita

cura

[^] Hcpata ex hydatidibus ipfe Ruyschtus ex- cmtCe^f. Obf. «.LXV. Thef. 1. Aflll. n. 12. Thef VIII. n, lo.indeque morbum boum epidemicum A. H. III. 0.76, 6c alia exempla abunde praefto funt,vide,«<J/^. ^.Ve- nim RuYscHius non cellulofam hydro- picam adcufat , fcd ipfa vafa fanguinea, truncofque majores in hydatides mutatos.

[«?] RuYscH. refp. ad . oerh. p. 72. Wep- fER. ad Henr. Paul. p. 98. qui certe primus glandulofam fabricam hepatis vidi':, etfi Malpighius eam ipfam magis ornaverit. Nempe in cochleis {(i omnino id hepar ell, nam negat Liste- "Sivs^de hepat. c. 1. p. f8. Iacertis,pifei- bus p.^-p, talpa, erinaceo pojih. p. 30. Malp. 1 c. PEYER. Obferv. Anat- n. XXXV.LXX. vulpe id XLV. bove Malpigh. de hep. p. 60- & Peyer. Obf. Anat<So, ( fed

hae

- ACTIO HEPATIS. 135

cura adhibita , in exteriori facie ol^endit in- numerabilia & vix confpicua granula. Iftos acino, pro veris folliculis fimplicibus habet

Mal-

hae in fola membrana extima) & !£on. Med. Gall. II. p. 125- hominede- nique Malpi GH. iif. dividitur Hepar in lobulos minimos , rimis diftin- 6l;os , propria membrana claufos , poly- gonos , & in homine quidem & fele cu- bicos p. 61. Sed ii lobuli denuo refol- vuntur in fimiles, earumdem figurarum acinos , interftitiis propriis diftinftos , qui finguli fuas venas fuumque vas bilarium accipiunt In infedtis etiam loco Hepa- tis meri funt facculi coeci, ut in eruca , Gryllotalpa , gryllo 8c cancris M a l p i g h. ile \fabr. gland. conglob. p. 6. quae aoa- logia fuadere videtur majorum animalium hepata & ipfa lobulorum minorum ag- minibus fieri, Inde concludit, ronjun- 6tis hiftoriis morborum not- e. „ Hepar veram glandulam conglomeratam , acinos vero glandulis effe fimplices , quibus pro fecretorio duftu fit porulus bilarius. Eof- dem acinos defcribit Winslow. IV. 28f. 286. 217. pulpofa nempe granula polygona in interno hepate , gibba in ambitu , cinfta propria cellulofa fabrica, in quorum parte interiori villum & cavi- tatem propriam fibi vifus cft dcprehen- difte. Addidit CI. Ferren quemvis a- cinum fieri corticali fabrica , friabili, e ru- bro flava, & alia rubra, molli , quafi mc- duUari , quae verum videatur organum fc- cretorium. Htfl. de fAcad. des fcienciTi'^ .

p r-

I 4

136 ACTIO HEPATIS.

MalPighivso Verum Rvyschivs in Hepatibus per venam Portarum exquifite repletis , reperit nihil in acinis , nili penicil- Io3, ex millenis exiliffimis vafculis fados, quae mutuQ adcubitu calami faciem expri-; munt, in quem numerofarum fetarum fa- fciculus infereretur, Atque infos acinos, in aqua calente concutiendo refolutosjin tales penicillos diffilire, vidit,additque in iis ipfis penicillis , & venae Portarum , &cavae, & arteriae hepaticae, & duduum bilariorum, ultima Sz minutiiiima ftamina reperiri. Eft apud BoERHAAvivM Hepar a magno artifi- ce paratum, in quo materia ceracea per duftum bilarium inje6la eft, totum certe r\ibet a 5i ad fingulos acinos accedit ramu-

lus

Xfi IP^^ ^^^^ utramque hypothefin modo cu taram ex Malpighio, propofuerat Centur. Obf. Med. Chir, n. Ll. Muf. mr. Eepof 4.. n 15-. Verum fententiam ma- tavit poft nupertores admmiftrationeSjat- que 7hef I- ^^. II. n.7. primum propo- iuit, uniri extremos ramulos venarum,& pori hilarir , in fafciculos indilToIubiles, penicilU fimiles.abfque membrana propria, quae pro glandulis inpofuerint Malpighio. Eamdem fententiam porro tuetur Thef, IL JJf. 111. n. I. JJf IV. n. if. Thef ni. n. 3. Thef VL n. LXXXU. LXXXVIIL CVIIL Thef VII, Aff. L n. 4. Thef IX. B. fp. & T. IV. f. i. 2. 5. Thef. X. n. 77. 80. & IdefabriC' gUndul.

[ « 3 MorborHm , in TextH. ] Nempe M a l p i-

<jHIV5

ACTIO HEPATIS. 137

lus aliquis duflus bilarii , ibi arteriolae ; & utriusque venae ramulo occurfurus. De his iplis acinis Boerhaavio cum Rvyschio controverlia intercedit, folliculos enim ille facit , ifte meros absque ambeunle membra- r^a vaforum fafciculos.

CCCXLIII.

GHivs, Sc qui fedam ejus (ecuti funt» inagnum numerum congeOerunt obfer- vationum, in quibus in hepate corpufcu- la morbofa in univerfum fubrotunda, aut angulofa reperta funt, propria terminata membranula: five hydatidcs faerint, quiles ex RuYSCHio Cent. Obf n. LXXXVI. rccenfuimus, & habent Covrtial. Ob- ferv. poft Tr. des os. n. L Glisson. p. 89. ZoD. Gall. Ann V. p. i;*!. Pac- CHiONi de dur.matr. p.ij-^. A^iridet. des vapeurs:) DwER^s 01 ^ RvDFEKCit. T.II. in prael. BoEKH. p. 468. M,ey. iii 2oD. Med. Gall» Ann. I. p. loi. fivc exigui calcuIi,quod Morgagno vifum, aut gypfea materies Blancaard. five aliud fcirrhorum genus in exemplo R k-

GEMORTERI apud GlISSON. p. q6.

VuYEK.O^/ervat- 17.22. Lange Zod. Med. Gall. Ann. II. p. if 1. five fim- piices glandulae molc fola audae M al- p H I G. pofih. p. 3 o. ubi Po s T H I v M etiam, & alios citat, B r o w n. Vhil. Tranf. n. 1 78. Mery, LiTTRE Hift. de l'Jcad. des Scienc. 1701. Obf II. 1706. Obf IX. Ma- LOET. ib. 1727. Obf III. Nanni Comm. Acad. Bonon. p. 328. Pozzi Epifl. p. 70- amiciff. BvRGGRAv. Comm IJt, J 7 3 f. hehd. 30. G i B s o n. Edimb. Soc 1 1. I s P»

138 ACTIO HEPATIS.

CCCXLIil.

Exiguus] In omni pundto fenfibili Hepa- tis trivium elt, in quo venae Cavae ramulus, cum ramulo venae Portarum convenit. in eo trivio ubique praefto eft etiam dudtus Hepaticus , cujus ramos , & ramulos, Gl i s- soNius [a) dudum vidit comites efte per-

petuos

p. 5f7. Has omnes fpecies tuberculo- rum habuit pro audtis glandulis, naturali fpecie majoribus, quod praeterea ita fe habere confirmare videntur exempla in quibus ipfa vera bHis in iftis folliculis re- pertaeft, qualia funt Pozzii, Nannii Scc Verum nihil inpedit, quin aliqua bilis copia, ex ruptis ftaminibus bilarii vafis, in celiulofam fabricam fe effundat , & parvas efficiat vomicas. In univerfum Hepatis fabrica a priori dubia eft. Liquor lecretus vilcidus eft , & per intervalla re- qairirur , fed longitudo itineris repugnat glandulofae fabricae, neque videtur intel- ligi pofle motus bilis, nifi admittatur con- tinuata ex artcriis preffio. Si experimenta refpicias, tunc vero liquores ex vena Por- tarum in bilarios dudtus tranfeuntes vi- dentur Rvyschianam fententiam fatis vel foli tueri, Neque enim fieri poteft , quin interjeftos loculus moretur inpref^ fionem.

[4] p. aia. 8cc. Duftus hilarius , Hepaticus > five Porus , uti fub initia renafcentis ana- tomes diftus eft, cum vena Portarum communi nervoTum & membranularum fafciculo conprehenditur. Duftus eft

diverfts

ACTIO HEPATIS. «39

petuos ramorum venae Portarum : atramen- tum enim du6tui bilario injedum viditviam vaforum a Portis oriundorum per omne Hepar fequi. Videtur vero omnino , origi- nem hujus du(5lus elle acinum , five follicu- lum minimum (cccxxxxii.j,in cujus ca-

veam

i^iverfis faftus tunicis, externa» deindfe

cellulofa, in qua vafcula repunt a vicinis

arteriarum & venularum trunculis. Fibrae

vero tranfverfae, quas Glissonivs di-

citp. 134. vifum tere tugiunt. Interior

membrana viliofii eft , iri univerfum fere

fimilis reticulari membranae veficulae

felleae Morgagnj Epijl. Amt. n. j-z.

BiANCHi T. V. VII. f. I. in qua glan-

dularum ofcula funt, quae Bianchus

pofl Malpighium 6c Courtial

defcribit. Truncus ejus dexterior 8c ante-

rior venae Portarum adficlet Eustach.

T. X. f. 1. plerumque conplanatus. Ad-»

lcendit antrorfum & trans divifionem ve*

nac Portarum 8c ipfe in duos ramos di-

icedit Glisson. k. p. iff. quorumdex-

teralJus, alius finiflerior,latus femper legunfe

venae Portarum: atquc furculos comites

iis ramulis ad ultima ufque edunt, in mem^

branas ufque ligamentorum & veficulae

felleae Ferren. Hiji- de VAcad des

Scienc 173 3« femper coerciti membrana

GLissoNii,a qua & propriam vaginam

quodque,8c communem habent omniava«

fa hepatis \)/!Nslow. 1. c. gif. Quare

fi quinque numeres ramos venae Porta-

rum , totidem erunt etiam pori bilarii

rami principes Bianchi T, VIII. f. i.

T. V. GtissoN. 1, c.

140 ACTIO HEPATIS.

veam arteriolae, congeftae ad penicilli fpe-

ciem, fecernunt bilem ,, ck eo vero acino

bilem ferri in radiculam rninimam dudtus

hepatici, & ex iimilium radicularum col-

httionQ nafci dudum Hepaticum. Neque

enim videtur absque medio bilis ex arteriis

In venas transiiffe ; cum repugnet utique

urinae exemplum (^). Eara percolant dudlus

urinarii , in pyramidal^s fafciculos fere duo-

decim collefti , quorum milleni in quavis

papilla reperiuntur, efFundunt vero in pri-

mum folliculum, five pelvim. Verum non

ibi finJseft* Secundum enim emiiTarium ,

five Ureter , ex pelvi urinam recipit , &

fert in fecundum folliculum , nempe vefi-

carn, unde denuo per tertium emiflarium

iiye tjrethram , ex corpore educitur.

Fijiulam (c)] Ea in finu Portarum colIL

gituc

[/)] Conf CCCLII. Sed bilis ex penicillis ca- dem ratione in poros bilarios, inde inve- ficulam, porro in inteftina effertur, neque certe liic vis aliqua demonftrandi fubeft.

\e] ^ecipit duftus bilarius, ad latus venae Porta- rum , du<ftum paulo minorera (Gltsson. p. i^-i.) cyflicum^ qui longe adcumbit 6c tandem inferitur Hepatico nd. & Vesal. L. V. zc- 12. etfi recipi Hcpaticum adfirmat Winslov'. IV. n. 305. ad angulum, noii re£lum, ut P»ian-

CHUS, (MORGAGN, Bplfi, 11. n. ^f,)

neque acutuni, utEusTACHiv s^Glisso- iTiu3,&c.fedacutiffimum, 8c pene nullum. WiNsLo vv. IV. n. 501. Garengeot,j^//»»^^- »ol. T.X.f . I .Q^i mi^tato nunc nomineC^o •

Udochus

ACTIO HEPATIS. 141

gitur ex quinque ramis praecipuis, neque tamen venam magnam Portarum fequitur , fed redtiffima via petit Duodenum : Hic duclus excreftorius elt hepatis , unicus , qui bilem ex propria fabrica Jecoris fecretam effert, Lympiia vero, a nutritione fada

fuper-

hdochuSi major utroviSjCentra FerreiI. pone Duodeni partem defcendentem, per parteni pofteriorem Pancreati? ( conf. EusT. T. X. f. i ) aliqua parte ejufdeili glandulae te6tus id. ib. infcritur pofterioti faciei mediae fecundae partis Duodeni, quae nempe a veficula fellis ad Renem dextrum defcendit M o n r 00 Edimh. Ef- fays IV. T. I. Vesal. 1. c. Membvp.na ibi communis nulla eft, Monr. ib. fed in- ter carneam atque villofam parum repit, villofam vero in vaginam protrudit, 8c iii ea , tamquam capfuia, dilatatur , V a t e r, de divertkul. bil. W A l t h e r. tab. art. Coel 8t in brutis Duvernoi AH Te- trop. I. in Catopardo, M o e h r i n g. in lutra EpH.NAT.CuR.F(?/.f.O<^/44.donec aperiatur in apice monticuli de G ra af. in ic. duci. J^ancr. qucm duplex villofa tunica facit , faepe appendice aud:i, quae longiuscula in acumen exit Morgagn, Epiji mt. I. n. ?i. Conf. not f. ad XCVII. & adde,nihii valvulae vel fphinderis Gli s- soniani (p, 146. 147 ) limile in eo o- rificioeffe, cum flatum per ofculum & anatomicus inpellat facilem ,&. aer fponte fubeat veliculam, Peyer. Obf. Anat. p. 77. quam flatu plenam vidit Schrader. Obferv. Amt. Dec. 1- n. f.

14* ACTIO HEPATIS.

fuperflua , & fanguis , quem vena Cava re- ducit, nihil diveriitatis habent a Lymphaj aut fanguine, cujuscunque alterius vifceris.

Hepatica] Quae blanda (d) t dulcis, & aquea efl: , qualis fecerni potuit ex vifcere blandiflimi faporis in omRibus animalium generibus.

CCCXLIV.

Falrhae ] Ut extremi ramuli venae Por- tarurn vel in folliculos, vel in penicillos ter- minentur (o).

Ligando] Vivo (h) cani vinculo conftrin- gitur vena Portarum, ita poft paucas om- nino horas fobprimitur fecreiio bilis [h*], Si

vero

[i/J De ea faporis diveriuate alibi di^S^um cft. mt. ii.adXCVIILNuperetiam minusamaram bilem hepatis \z(\ amaram tamenjnfanifli- mo corpore vidi, etfi contrarias invenio audroritates apud Bianchvm p. 5^41 ♦

EdiMB. SOCIET. I. p. 310.

[«] CCCXXXXII.

t^J Haec contra 5yLviuM proponit Praece- PT o R . qui bilis fecretionem tribuerat uni- cae Veliculae , tum contra Swammer- DAMivM, qui in hepate quidem fecerni, fed ex arteria adferuerat. AdditALBi- Nvs, longe facilius ex vena Portarum j quam ex du6iu hepatico , in duftum bila- rium ceram tranfire;

[^*3 Non invenio fed arteria hepatica ligata a- bunde tamen bilem excerni M a l p 1 g h. di Liene p. 1 20. Atque videtur, ligata vena Portarum non bilis fecretionem fo lam, fed vitam perituram.

ACTIO HEPATIS. 143

vero du6lum Hepaticum extra Jecur liga- veris (c) , tunc vero orietur tumor inter Hepar & fedem vinculi , depletur autem du- ftus idem , & collabitur inanis , inter vin- culum & Inteftinum.

Dijcindendo [d)] Si in vivo animale du- 6lum hepaticum difcideris , videbis intra exiguum tempus univerfum abdomen redun- 4are efPufa bile jecoraria.

Portarumi^d*]Non ex vena Cava^uti mul- ti Veterum admiferunt; eft eni~m obftaculo pellicula (^), quae venae Cavae ram.is ad hepar reducibus , ad ipfum Cavam introi- tum, adponitur, neque fanguinem ex vena Cava in Hepar admittit. Eam pelliculam olim. delineaverat Vesahus.

Humor] Uberrimus certe , quod demon- ftratur ex hepatis magna mole ex amplifli- mo lumine venae Fortarum (f) , ex calcu-

lo

[^] Conf. VERHEyENVM Malpighium de hef. p, 71. de Uene p. 120. & alios di- £ios ad XCVIII. not. 11. iz. Seger. p a I .

[^] Malpighi de hepate p. yi. Bohn. Cire. Anat. Phyf. p. zji.

[</♦] Liquor in venam Portarum inpulfu?; transit in dudlum Hepaticum Boerhaave ad RuYsCH de fabr. glmd. p. 56. &; eadem eft cum fpiritu vini obfervatio LisCH- wiz de frinc. len. p. 32.

[e] Conf. CCCXXXXL

[/] CCCXXXIX. Sed multum de ea fecreti liquo- ris copia demet utique lentor fanguinis ia renis ad Portas fluentibus CCCXXXVII.

144 AGTIO HEPATIS.

lo hydraulico J. Alphonsi Borelli (r)^

E5C

M "P^o^f^f: CXLVIII. P. II. de motu anim. Ponit oftium arteriac Mefentericae aequalc quin- tae parti artcriae Aortae. Saoguinem a- deo mefeutericum aequalem vigeliroae quintae parti fanguinis totius. Sanguinis yero uncias efle in co! pore 14.0 ,quae intra horam fedecies circumferantur. Adeoque fanguinls irt hepar fluere intra 24.. horas

i 7680.1 Sed duftus bilarios aequare -"■

venaeCavac. Adeoquebilisinhepate fecerai

7680

intra aohoras libras — - five pene 34. Ni-

hil non arbitrariam eft in hoc conputo. Namque 1. addi poterat fanguini, exqud» bilis paratur,fanguis Mefentericae inferio- res 8c Coeliacae. Harum junfta lumiua repcrio ad Aortam ex corde prodeuntcm ut 1226. ad 3156. is ergo error per acci- dens contra hypothefin eft.2 Si duftus he- patici & dudlus etiam cyftici, diametri funt ad vcnam cavam ut i. ad 30,, tum vero jundta lumina duftuum bilariotum erunt ad Cavam * * 2. ad 900. adeoque dimidia parte bilis inminuitur. 3. Adfu- mit BoRKLLus,bilem ea celeritate trans- ire in vafe bilario , qUa fanguis ipfe cir- cumducitur. Verum id longe a vero abeft. Sume ratione illas S e g e k i , videbis in« tra 24. horas bilis effluere uncias duas^ tresve. Sed eo tempore ad hepar fcrtur fangainis momentum immenfa ratione majus. Ut adpareat, plura enim addi pof. fent, nihil omnino in hoc calculo ponen« do roboris efle.

ACtiO HEPATIS. 145

t% NucKi I (h) dernum experimento. Vivi canis abdomen aperiebat peritus artifex , e- ducebat duodenum, quaerebat hepaticum dudum y inventum ligabat , haud longc a Duodeno, & fupra vinculum inferebat in dudtum calamiim, eum folam extra abdo* men liberum retinebat deligatione idonea , repofitis , & firmatis vifceribus. Ita perpe- tuum bilis hepaticae llill'cidium obfervavit fedulus >, & plures uncias intra pauculas ho- ras collegit, Nihil certe pulchrius eft ex- perimentis in vivis anijnallbus captis, neque ^lteri labori incumberei acrior Boerhaa- VI us, ii per negocia liceret. Nvckii vc- ro experim.enta faepiflime vidit cominus. Verfui Cor (i)] Nempe fanguis venae Por-

tarum

[(^3 Ante euni Teckopii. Nuckiana verd exftnnt apud Revenhorst. p. 30. feqq. qut duabus unciis aeftimat in cane. Malpi- GHi us pondus non addit, fed ubertinl adfluere narrat, Confcr experiffienta S e- GERt in utilinitna dijf.de motubil. cyfticai Leidae 1739. qui ex vulnere cyfticiduftus lub vinculo injeflo , adeoque hcpaticae bi- lis in cyfticum canalem refluae , alias intra fex horas plus uncia , alias intra lemiho- ram unciae partem quartam obtinuit p.

10 Liquor ceracciis RuyscHii eX vena Porta- rum in Cavain penetrat Boerhaave ad 11 u y s c H r/e Vabr GUnd Idem flatus fa- cit, in experimento RiotANi. Aqul vero facilius idem iter imitatur, uti con- ftat experimento GlissoNH p. 137.

COWPERI 8d T. 38. f. 1. LlSCHWIZlt

146 ACTIO HEPATIS.

tarum. Ea enim vena liquores, quos in- jedlos accepit, reddit venae Cavae,arteriave- ro Hepatica Venam Cavam non [k) repletj &

vi-

1. c. ut omnino carere poffimus taediofis illis de anaftomofibus Cavae & Portarum venae Veterum licibus, qui expertes experimentorum , rem omnem fermone conficiebant. ^k} ViEussENius, procul dubio a cellulofis fi.- ^bris vaginae Glissoxi anae delufiis , vidifTe voluit fibrillas ab arteria Hepatica exeuntes ad du6tum bilarium hepaticura vafor. nov, fyfl. p- 20I , uti alibi „ lyruphatica vafcula defcribit, ex arteria hepatica in venam Portarum 8c Cavam exeuntia id- p 2of. Novam fubtilitatem huic transitui addidit FERREN,quando vafa defcribit „ quae ex arteria Hepatica ad ramos venae Portarum arteriofos , inde in loborum medullam , in cavam denique venam ducant. l.c. Ve- rum de iis quidem mihi non conftat. Ve- nas vero , quae fuificiant revehendo fan- guini ab Hepatica arteria advedlo , adefib praeter Cavae radices , non credo. Si quae iiint venulae, diftae not. m' ad CCCXLI. eae procul dubio refpondent arteriolis fu- perficialibusHepatiSjdiftis notd^ adCCCXL. In Portarum etiam venam infundi fangui- nem arteriae hepaticae ponit Cl. Seger diff de rnotu bilis cyfdcde n. 4. & con- fentire videtur exemplura arteriarum cy- fi;icarum, quibus nuUi rami venae Cavae obponi dicuntur S e g e r o 1. c. poft G l i s-

SONIUM p. 160. &B1ANCHI p. 108.

Sed hoc, ecfi nondum vidi, vix crediderira> <^um indc fieret, alios ramos venae

Por-

ACTIO HEPATIS; 147

Videtur pro venis conparibus nadla elfe ra- mos illos venae fme Pare , cujus ramos ad hepar abeuntes vidit Evstachivs. Eum vero fapguinis transituin ex Portarurri vena in Cavam,etiam vinculum demonftrat, Ca- vae venae ad Diaphragma injedum , quo fado protinus ita turget Hepar, ut pene crepet ^medium.

CCCXLV.

Nervi (aj ] Qui ubique comitantur cap-

fulam

Portarum arteriofos efle, alios venofos» quod quam maxime incommodum eil: de illo noadum conftat. Et dum experior ipfe, SWAMMERDAMiVM invenio, qui vafcula a Cava vena ad cyftidem defcribit de Refpir. p. 3 j". [a] Nervos hepatis alios par o^t-^vum dat , alios propagines nervi (ntercoftalis , quas SpUnchnicos nervos vocare folemus. 06ta- vi paris ramus fmifiery idemque in imo Oefophago anterior , per omentum mi- nus, duftusque venofi toflam > multos ma« j^nosque ramos ad Hepar mittit Vesal. ic. comm. L. V. z. x.x- VieVssens. T. XXUI. 2. z. Walther. de nerv. in- terc. Progr. II. p 6. Bianchi T.IV. k, quos tamen vdi.cum arteria coronaria pe- culiari, ex ganglio magno abdominis ve- nifle. Dexter autem , idemque pofierior , praeter ramos ad Ventriculum, ad Plexum femilunarem ganglif-ormem , & sd Piexum Mefeotericum , dat etiam plures(WAL- THER, ib. p. 7. an Bianchi 1. c.) infignes ramos Sc multo majores , qui c&m arteria K i Hepa"

148 ACTIO HEPATIS.

fulam mutculofam , indivili per omnes hepa- tis regiones focii, & videntur hanc machi- nam mufculofam jecoris quali animare, ut fanguis a Corde nihil accipiens impetus, ab iplis etiam arteriis longe remotus , per con- niventia vafa hepatis trajici poflit. Neque enim mufculus absque nervo quidquam pot- eft. Deinde pariter , ut in aliis vifceribus, ita in hepate liquidum diluens videtur ad- fundere,

CCCXLVI.

Hominibus ] Animalibus {b) , quae vali-

difli-

Iiepatica, flnum Poftarum,8c dextramHe- patis fedem adeuntjefficiuntquef/^^/^w? He- faticum Bianchi 1. c. L. 8cc. cum con un- «ftis ramis a ganglio femilunari dextro ac- cedentibus ViEuss. 1. c+fp. a Bergen. de nerv. Intercofi. ^. iC. Bianchi 1. c. f.f. f.f. aut a plexu , qui antcrior aortae incumbit, ex utroque ganglio medio, qui rami venam Portarum comitantur,cum prioribusabodtavopare varie intricati, ma- gis tamen infra aiteriam politi. Eo plexu obnubantur arteriae venaeque magnae Hepatis, non in aditu folo, fed per o- mne omnino Hepar, vario, 8c fere inex- tricabili plexu , quem G l i s s o n i v s, uti diftum, pro capfula habuit. Wiijslow. III. 406. Walther. 1. c. Non fatis praeterea novi? an a vicino fepto tranfver- fo,aut Capfulis,aut Renibus,non adcedant aliqui in oblcuriores hepatis fcdes, fed hi tres fafciculi principes funt. [^jVcficula fclleavcioblongamfigurara cxprimit

CU"

ACTIO HEPATIS. i-fi?

dillimo curfu exercentur, Dromedano,cquo,

cervo,

cujus initium & finis paulo anguftiorafunt,'

vel pyriformem vel penitus ovalem , vd

demum contradlam alicubi & in duo tu-

bera feparatam, vel ferpentino dudu in-

flexam RvYscH. Cat.^ar.ip.i^i, velfi-.

ne in aliqucm quafi uncum reflexo , aut

denique fine bifido eft RuyscH. Cent. Obf.

n. XC. Catal. rar. p. 1 6i . Comm. Lit. 1738.

heifd. XLVII. T.7. f XI. vel appendicibus

praedita & diverticulis RuyscH Catal.

rar. 1. c. M o r g a g n, Adverf. Anat. \W.

p.74. Adfidet cervice fua initio defcenden-

tisDuodeni dexterior.Poniturin fulco he-

tis CCCXXXVllI. c. ita,utin adultis aliqua

portio plerumque emiaeat (Evst T.X. f.

a. T. XI. f. 4. BiANCHi T. omncsX &

colo inteftino incumbat, in junioribus

vero margine hepatis omnino non fit

longior,uti apud Vesal. L. V. ic. u. 10.

Drake T. II. Situs is eft, eredo homi-

ni , ut fuudus anterior fit , &; leviter in-

ferior, quem fere omnes fcriptores omni-

no inferiorcm faciunt, & perpendicula-

rem Bianchi p, 102. &c. Cervix au-

tem pofterior, & paulum fuperior eft,

eademque notabili angulo fafto adfcendit

conica EvsT. T. XI. f.4. Winslow.

IV. 297. Cheselden T. XV. ( etfi non ignorem fitus rationem hanc brevi- tatem effecifie, non peculiarem Aufto- ris voluntatem ) quales funt obfervatio- nes diftae Morgagno 'Efifi. I. n. if. Saepe